(MUĞLA
İLİ “YEREL KAYNAKLARI KORUMA VE
GELİŞTİRME ARAYIŞ KONFERANSI[1]”)
Dr.
Ayhan ÇIKIN
1. GİRİŞ
Yerel
kaynakların korunması ve geliştirilmesi neden gerekli ?
a.Küreselleşme :
küreselleşen daha çok ticaret ve likit sermaye. Oysa doğaya bağlı üretim faktörleri
küreselleşmenin en önemli olgusu olan “yer değiştirme”den sınırlı düzeyde
etkilenmektedir. Muğla’nın en önemli kaynağı coğrafi, tarihi ve iklimsel
özellikleridir. Yani bu kaynakları iyi korumak, geliştirmek ve etkinleştirmek
önemli bir olgudur.
b.Likit sermayenin hareketliliği : Yatırımlar
sürecinde likit sermaye çok hareketlenmiştir. “Kar nerede yüksekse hemen o
ülkelere” taşınmaktadır. Türkiye bunun
en önemli acısını 2001’de yaşadı.
c. Mevcut
ekonomik yapının kendi işleyişini tıkaması :
Yüzlerce yıldan beri uygulanan
geleneksel işletmelerin üretim ve paylaşım süreçlerinin dayattığı çok
çeşitli olumsuzluklardan sadece ikisini dikkatinize sunacağım : 1. Sırf
sermayenin getirisini azamileştiren
işletme modelinin ekonomik gelişmeyi bizzat kendi ürettiği çelişkilerle
tıkaması; 2. Yine ayni gerekçe ile çevreyi yok ederek dünyayı yaşanamaz hale
dönüştürmesi.
d.Aşırı
likit sermayenin varlığı : Özellikle “vahşi
rekabete dayanan” işletmecilik tipi makro-ekonomik dengeleri alt-üst etmiştir.
Basına yansıyan kadarı ile, dünya üretimini 3-4’e katlayan bir likit sermaye
varlığı banka sistemi içinde havuzlanmış durumdadır.
e.
Sürdürülebilir bir ekonomi :(d) bendinde belirtilen olgu ile kolaylaşan kredilendirme
mekanizması ile yine “vahşi rekabet” kotarılmaktadır. Bunu fark eden gelişmiş
ülke işletmelerinin önemli bir bölümü “kendi bölgesinin kaynaklarını koruma ve
geliştirme” esprisine dayalı bir “dayanışmacı” ve “yardımlaşmacı” işletmecilik modeli ile “sürdürülebilir bir
ekonomi” modeli oluşturma sürecine girmişlerdir.
f. Bölge
için ekonominin ve toplumun aktörleri arasında ortak bir payda oluşturmak : Bu
gerekçeleri göz önünde bulundurularak, bölge kaynaklarını koruyan, geliştiren,
üretmeyi ve bölüşmeyi becerebilen bir ekonomik yapılanmada, ekonominin ve
toplumun aktörlerini ortak paydalarda, ortak projelerde nasıl
buluşturulabileceğinin arayışlarını “MUĞLA
İLİ “YEREL KAYNAKLARI KORUMA VE
GELİŞTİRME ARAYIŞ KONFERANSI” içinde irdelemek gerekir düşüncesindeyim .
Bu
konu ile ilgili taslak program ekte sunulmuştur. Muğla ilçelerini, Muğla ili bütünü içinde
düşünmenin, uygulanabilecekse, Muğla ilinin her türlü kaynaklarını birbiriyle
etkileşimli bir şekilde nasıl harekete geçirilmesinin yolların aramak gerekir .
(Ayrıca ekte verilen Konferans Programı gereğince uygulama bölgesi tüm Muğla
ili olarak düşünülebileceği gibi, ilçeler/beldeler düzeyinde alt-projeler
şeklinde de düşünülebilir).
2. MUĞLA
İÇİN BİR KALKINMA STRATEJİSİ
Muğla’nın
kalkınması için onun kaynaklarını harekete geçirecek, elde edilen
sonuçların Muğla’da kullanılabilmesini sağlayabilecek bir
yapılanmaya ihtiyaç var. Muğla’nın
kalkınmasını sağlayabilecek böyle bir kurumsal yapının temel öğelerini tarım,
sanayi ve hizmetler sektöründe faaliyet gösteren işletmeler ve bu işletmeler
arasında gerçekleştirilebilecek
“karşılıklı yardımlaşma ve birbirilerini tamamlama” esprisi çerçevesinde
düşünmek gerek. Eğer böyle bir oluşum sağlanabilirse Muğla ( ilçeler ve beldeler alt-projeler
şeklinde ayni mantıkla ele alınabilirler) yöresinde şu oluşumların
gerçekleşmesi üzerinde durulabilir:
- finansal bir özerkliği
sağlayabilecek yerel ortaklıkların kurulması;
- kamu yetkilerinin bir bölümünün
yerel düzeyde gerçekleştirilebilmesi;
- ekonominin finanslaştırılmasından
doğan krizlerin hafifletilebilmesi;
- nüfus ve ekolojik sorunlardan
kaynaklanan baskıların azaltılması;
- Muğla düzeyinde pazarın genişlemesi
ve rekabetin geliştirilmesi.
Muğla’nın kalkınması, özellikle tarım ve esnaf
kesimindeki küçük işletmelerin tedarik ve pazarlama aşamalarında arz ve
taleplerini birleştirebilecek bir örgütlenmeye gereksinimi vardır. Bunun için Muğla düzeyinde oluşabilecek seçenekler
araştırılmalı; halkın güven kaybına neden olan sebepler ortaya çıkarılmalı;
bireylerin özçıkarlarını savunmaya iten sebepler ortaya konulmalıdır.
Muğla’nın kalkınması, küçük üreticilerin, özellikle
çiftçilerin kooperatifleşmesinden geçecektir.
Kooperatifler,
fakir köylü veya emeği ile geçinenleri piyasa süreci içine sokabilen, bu grup
insanların pazara giriş – çıkış noktalarını oluşturan çok özgül bir şirket
tipidir. Bu şirket tipini algılayan insanlar ve toplumlar kendi istihdamlarını
ve gelir potansiyellerini artırarak yeni bir toplumsal grup/ yapı oluştururlar.
Ayrıca kooperatifleşme gelişebilirse, Muğla
ekonomisi, dolayısıyla toplum, demokratikleşecek; Muğla’da toplumsal
katılım ve kişisel sorumluluk üzerine oturmuş bir değerler sistemi oluşabilecektir
. Ortak hareket edebilen insan sayısı
çoğaldıkça, toplumun güncel özlemlerini, taleplerini etkili ve uygun yanıtları
Muğla’ya taşıyabileceklerdir.
Muğla ilinde çalışan insanlar için
şunları sorgulamak gerekir:
- İnsanların iş ve çalışma durumları
nedir? Nasıl geliştirilebilirler?
- Muğla’da üretim için kullanılan
önemli ekipmanların kullanma durumu nasıldır? Daha ekonomik kullanma durumu
gerçekleştirilebilir mi?
- Muğla’da ne üretiliyor? Ne miktar
üretiliyor? Muğla ilinde üretilen
ürünler nasıl ve nerelerde değerlendiriliyor?
- Muğla’da geçmişten kalan tarihi
mirasların bir envanteri çıkarılmış mı? Bu miras nasıl değerlendiriliyor? Daha
iyi değerlendirme seçenekleri nelerdir?
- Muğla’da sektörler/ firmalar arası kurulmuş iş
zincir(ler)i var mıdır? Bu zincir(ler) nasıl devam ettirilebilir ve
geliştirilebilir?
- Muğla’da “herkesin ihtiyacı olan bir şeyi” saptamak ve ortak sorun (lar)
etrafında birleşebilecek insan grupları nasıl ortaya çıkarılabilir?
- Muğla’lılara ait genel ihtiyaçları
(konut edinme, gıda maddeleri tedariki, seyahat etme, vb..) karşılayabilecek
organizasyonlar nelerdir ? Daha iyi seçenekler mümkün müdür?
- “Biz Muğlalılar’ın ihtiyacı olan her şeye
ihtiyacımız sayarız” diyebilecek “Muğlalı yönetici/yönlendirici
kadrolar yaratılabilir mi ?”
- İnsanlar Muğla’da nasıl yönetiliyor? Kendi kendini
yöneten gruplar nasıl yaratılabilir?
-
“Farklılığı
yadsımadan” Muğla’nın bütünlüğü
için nasıl bir eylem planlanabilir? Muğla’da özgürleşme ve demokrasi nasıl
yaygınlaştırılabilir?
Vb…
Muğla’nın kalkınması
ve gelişmesi için neler yapılabilir :
-istihdamın
korunması ve yeni iş alanlarının yaratılması;
-
toplumsal ve ekonomik dokunun korunması ve geliştirilmesi ;
-Muğla’da
sürdürülebilir bir kalkınmanın devreye sokulması için gerekli kurumsal
yapıların
oluşturulması.
Genel olarak Muğla için düşünülebilecek Sürdürülebilir
kalkınma, şu özellikleri bünyesinde bulundurmalıdır :
•Birleştiricilik :Muğla’nın kalkınma sorunları, sistematik olarak
karşılıklı birbiriyle bağlantılı ve karşılıklı etkileşimli olarak ele
alınmalıdır;
•İçiçelik : Muğla’da kalkınma, ekonomik,
çevre ve toplumsal olan sürdürülebilir kalkınmanın üç boyutunu birbiriyle
geçişimli olarak kapsamalıdır;
•Eşitlik : Muğla’daki beşeri faaliyetler,
bugün ve gelecekte, yapılan harcamaları tazminatsız aktarma veya yaratılan
kaynakların mülkiyetini kendilerine mal etme kaygısında olmamalıdır ; ayrıca,
sürdürülebilir kalkınma, kazanılmış zenginliklerin adil bir şekilde dağılımını
sağlayacak şekilde organize edilmelidir;
•İhtiyat :
Muğla’da uygulanabilecek sürdürülebilir kalkınma için faaliyetlerin seçiminde,
çevresel destek kapasitesini ve yeniden
canlanma kapasitesini sınırlayan , kalkınmayı etkisizleştirebilecek eylemlerden
sakınılmalıdır;
•güvenlik : Muğla’daki kalkınmanın amacı,
mevcut kuşaklar ve gelecek kuşaklar için yaşam, sağlık ve güvenlik kalitesini
yükseltmeyi amaçlamalıdır.
3. NELER
YAPILABİLİR
?
Bunun
için aşağıdaki hususların hayata nasıl
geçirilebileceği üzerinde önemle
durulmalıdır :
1. Gücün paylaşılması:
Toplumsal
ve ekonomik birimler arasında demokratik dayanışma stratejik bir amaç olarak
hedeflenmelidir. Toplumun örgütlenmesi, iş ve istihdam alanlarını
genişletecektir. Özellikle tarımsal kesimde ve küçük esnaf arasında
kooperatifçiliğin gelişmesi, Muğlalıların yöresel dinamiklerini harekete
geçirerek , toplumsal ve ekonomik karar alma süreçlerini
demokratikleştirecektir. Genel olarak Muğla ile ilgili kararlar yerel olarak
alınabilecektir.
2. Varlığın paylaşılması :
Muğla’da mevcut varlıkların işletilmesi ve
sonuçlarının paylaşımı Muğla’nın geleceğine doğru yönlendirilmelidir.
Böylece Muğla ilinde geleceğin teminatı
için ekonomik bir süreklilik teşkil edilmiş olacaktır. Yatırımlar,
işletmelerin, dolayısıyla Muğla’nın gelişmesine hizmet edecektir. Ayrıca,
kaynak yaratabilecek sürekliliği olan bir işletme yapısı bölgeye egemen kılınabilirse, yatırımlar
süreklilik kazanacaktır. Ekonomik sonuçların , üretime katılan aktörler
arasında dengeli dağılımını sağlayacak girişim tipleri yaratılmalıdır.
Böylece Muğla düzeyinde yaşayanların
satın alma gücü iyileştirilebilecektir.
3. Bilginin paylaşımı :
Muğlalılar,
her düzeydeki yöneticileri kendi içinden çıkarabilmelidirler. Ekonomik
birimlerin, toplumsal birimlerin, meslek odalarının ve hatta kamu
yöneticilerinin Muğlalı olmaları ya
da formasyonlarının Muğla’yı
geliştirecek şekilde planlanması önemlidir. Muğlalılar , bilgi ve beceri
değişimi konusunda organize olabilmelidirler. Muğlalıların oluşturacağı
kurumsal doku, başta çiftçiler olmak üzere, küçük esnafın yeni tesisler
kurmalarını sağlayabilmeli ve sağlıklı işletme kurmalarına yardımcı
olabilmelidirler.
4. « Muğla’ya saygı»
:
Muğla
ilinde öyle bir ekonomik yapılanma oluşturulabilmeli ki, bu yapı, yörede
yaşayan insanları « karşılıklı
yardımlaşma esprisi » içinde bir araya toplayabilmelidir. Ayrıca çeşitli
nedenlere dayalı olarak delik deşik edilmiş dağları, kirletilmiş ovaları,
akarsuları, denizleri ; kısacası çevreyi ve yerel toplumsal dokuyu korumalıdır.
Bu yapılanma Muğla’ya özgü
doğal, tarihsel ve toplumsal dokuyu sürdürebilmelidir.
5. Muğla’nın
kalkınması :
Muğla’da
bulunan yetenekler, kaynaklar,
hammaddeler veya nihai ürünler nasıl değerlendirilmektedir ? Nasıl
değerlendirilmelidir? Bu değerlendirme sürecinde rol alan ekonomik birimlerin
yapısı nedir ? Bu değerlendirmeyi yapabilen işletmelerin yapısı ne yönde ve
nasıl geliştirilebilir? Muğlalı iş
ortakları ve iş sahipleri rekabet içinde birbirleriyle nasıl yardımlaşabilirler?
Özellikle küçük üreticiler, pazarla nasıl bir işletme tipiyle
bütünleşebilirler? Bu işletmelerin borsa ile ilişkileri nasıl olmalı? Borsaya
kote edilen işletmelerin Muğla için
avantajları veya dezavantajları nelerdir? İşletmelerin demokratik yönetimi,
ekonomiye ve topluma neler kazandırabilir ? Muğla’da sürekli ve sürdürülebilir
bir kalkınma için «yeni bir işletme
modeli» oluşturulabilir mi? İşletmeleri pazarla bütünleştirme ve yeni
atılımlar için nasıl bir çözüm geliştirilebilir ? Bu çözüm için favori
işletmecilik modeli /modelleri nedir? Bu model(ler) Muğlalılara nasıl anlatılabilir ? Ayrıca
ekonomik faaliyetler, yatırımlar ve istihdam nasıl «muğlalılaştırılabilir»?
3. SONUÇ ?
Bu
önerilerin uygulanabilirliği her düzeyde tartışılmalı. Ayrıca mevcut kalkınma
modelleri ile karşılıklı olarak ayrılıklar/benzerlikler ortaya konularak ,
uygulayıcı bir kurumsal doku oluşturulmalı.
Dr.
Ayhan ÇIKIN
Kasım
2012
