"Kooperatifçilik önce insan demektir"
BİR BAŞKADIR KOOPERATİFÇİLİK
Ferhat İşlek
“Bilimi,
insanların sorunlarına çözüm üretebilecek projelere dönüştürme sanatı” olarak
gören Ayhan Çıkın(Bilim insanı/Şair), 1994’de “Türkiye Tütün Eksperleri Derneği
Ödülü”nü, 1995’de “ Fransız Tarım ve Gıda Kalite Plaketi Ödülü”nü, 2002’de
“Türkiye Milli Kooperatifler Birliği Kooperatifçilik İletişim Ödülü”nü aldı.
Ayrıca on sekizi kitap ve yüzden fazla bilimsel makalesinin yanında, yüz
civarında ulusal- uluslar arası düzeydeki bilimsel toplantılara bildirili
olarak katıldı.
1946 Muğla doğumlu olan Ayhan Çıkın, Yatağan Cazkırlar Köyü İlkokulu, Yatağan Ortaokulu ve Aydın Lisesi’nden sonra 1967 yılında Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi’ni bitirdi. Bir süre Uşak Tarım İl Müdürlüğünde görev yaptı. 1968’de asistan olarak girdiği E.Ü.Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü’nde doktora öğrenimini tamamlayarak doçentliğe, ardından da profesörlüğe yükseldi.
1978- 1979 arası Paris -INRA’da mesleki çalışmalarda bulunan AYHAN ÇIKIN, Bir süre 19 Mayıs Üniversitesi ve Cumhuriyet Üniversitesi Tokat Ziraat Fakültelerinde görev yaptıktan sonra, yeniden Ege Üniversitesi’ndeki görevine döndü. Burada Bölüm Başkan Yardımcılığı, Tarım Politikası ve Yayım Anabilim Dalı Başkanlığı ve Kooperatifçilik Bilim Dalı Başkanlığı görevlerinde bulundu.
16 Eylül 2000’de geçirdiği kalp nakli ameliyatı biyolojik hayatı kadar sanat ve düşünce hayatını da etkiledi.
2007’de Muğla üniversitesinde görev aldı. Milas Sıtkı Koçman Meslek Yüksekokul Müdürlüğü, Bodrum Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanlığı, Muğla Üniversitesi senato ve yönetim kurulu üyeliği yaptı.
Ayhan Çıkın, Makroekonomi, Tarımsal kooperatifçilik, Tarımsal Kooperatif İşletmeciliği, Mikroekonomi Genel Kooperatifçilik, Tarımsal Kooperatiflerin Yönetimi, Avrupa ve Türkiye’de Tarımsal Kooperatifçilik Hareketleri adını verdiği ders kitaplarını yazdı.
Ege Tarım Ekonomisi Dergisi’nin ilk kurucuları arasında yer alan ve editörlüğünü de yapan Ayhan Çıkın, kooperatifçilik ve köy kalkınması üzerine sayısız araştırma yapıp bunları çeşitli dergilerde yayınladı. Şiirlerini ise Zaman Çiçeği, Ortak Kalpler Türküsü ve Başka Yürek adını verdiği kitaplarda topladı.
“Bir başkadır kooperatifçilik” kitabı Ayhan Çıkın’ın daha önce yazdığı ve çeşitli gazete ve dergilerde yayınlanan yazılarını içeriyor.
“Türkiye tarımsız, tarım kooperatifsiz kalkınamaz.”diyor kitabın kapağında. SS Tariş Zeytin ve Zeytinyağı Tarım Satış Kooperatifler Birliği” destekli kitap,”Neden kooperatifçilik “diye başlıyor. “Ekonomide kooperatifçilik”, “Bir başkadır kooperatifçilik” diye bölümlerden oluşan olan yapıt 149 sayfa.
“öyleyse sen/tek başına iş yapmayı düşünme/senin gibi benzer iş yapanları bul” diyerek kendi dizeleriyle başlıyor Ayhan Çıkın. Kitabın önsözü ise özet niteliğinde. Burada “kooperatifçilik ekonominin uygulamalı bir alanıdır” diyor ve şunu ekliyor: “Kooperatifçilik kavramı uygulamayı beslerken, en azından bir o kadarda kendisi uygulamadan beslenir.”
Ayhan Çıkın’a göre kooperatif kurmak dünya kurmaktır. Kendisi bu konuda yaptığı çalışmalarla adil bir dünyanın kurulmasına katkı yapmaktadır. Ancak bir konuda da sitemi var; ona göre kooperatifçilikle ilgili yazdığı yazılar yeterince değerlendirilmiyor. Üstelik okurların konu ile ilgili bilgileri yetersiz ve sınırlı olmasına rağmen.
“Neden kooperatifçilik diyoruz” başlığındaki yazısında ise kooperatif modelinin esnek bir işletme modeli olduğunu, kapitalizmin eksiklerini tamamlayan bir seçenek olabileceği gibi, kapitalizme alternatif yeni bir ekonomik modelleme olarak da görülebileceğini söylüyor.
Yeni bir kooperatif çağına dikkat çekerken de ulusal ve ulus ötesi kooperatifler arası dayanışmalardan yeni bir küresel kooperatif modelinin biçimlendiğine işaret ediyor. Bu küreselleşme sürecinde kooperatifçilik eğitiminin, onun da ötesinde eğitimin kooperatifleşmesinin önemini vurguluyor. Kendisini aydın olarak niteleyen herkesten de bu konuda sorumluluk bekliyor. Ona göre, kooperatifçilik önce insan demektir. Sadece ortakların ekonomilerini iyileştirmekle kalmaz, aynı zamanda onların sosyal ve kültürel ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlar.
“Tarımsal kooperatifçilik manifestosu”, “Ekonomi tarihinin en uzun yolculuğu”, “Kooperatif bir işletmedir”, “kooperatif işletmeler neden farklıdır? “, ”Kooperatiflerin sınıflandırılması”, “Kalkınmanın temeline kooperatifleri yerleştirmek”, “Çiftçinin hakkı ancak kooperatiflerle korunabilir”, “Ekonomi ve kooperatifler”, “küreselleşme ve kooperatifler” kitapta yer alan yazı başlıklarından bazıları.
“Ekonomilerde kooperatiflerin yeri” adını verdiği yazısında hemen hemen her ülkede kooperatiflerin devlet organizasyonundan sonra en büyük organizasyon olduğunu belirtiyor. Kooperatifler, 2006 itibarıyla 92 ülkeden 230 ulusal ve bölgesel kuruluş ile 800 milyondan fazla bireysel ortağı bulunan dev bir kurum niteliğindedir. Kanada ve Norveç halkının 1/3’ü kooperatif üyesidir. Çin’de 180 milyon, Hindistan’da 236 milyon kişi kooperatif ortağıdır.
Kooperatifçilik her ekonomik sektörde görülürken, Japonyanın kırsal kalkınmasında çok önemli rol oynamıştır. Romanya’da kooperatifler ülkenin en iyi gezi ve dinlence örgütünü kurup çalıştırmaktadırlar. Hindistan’da şeker üretiminin yarısını kooperatifler gerçekleştirmektedir. İzlanda ise gelişmiş kooperatifçiliği nedeniyle “kooperatif ada “olarak adlandırılmaktadır. İspanya’nın Bask bölgesinde “Mondragon kooperatifleri” ülkenin en büyük buzdolabı ve elektrikli ev gereçleri üreten kuruluşudur. Türkiye’de ise fındık, kuru üzüm ve incir piyasalarını önemli ölçüde kooperatifler belirler.
Ayhan Çıkın varlığın paylaşılması, bilginin paylaşılması, gücün paylaşılması, bölgenin kalkınması gibi etkilere sahip kooperatiflerin özellikle yerel kalkınmadaki başarılarını da örnekler. Ülkemizden Tire süt kooperatifinin başarısını rakamlarla açıklar. Sözünü ettiği kooperatif 2001 yılından bu yana yaptığı etkili çalışmayla ülkemizde süt üretimi 1,1 kat artarken aynı dönemde Tire’de 4,5 kat artmıştır. Yatırımları 6,5 kat, istihdam ettiği personel sayısı da 3,5 kat artış göstermiştir.
Diğer yandan verilere göre kooperatif sayısı bakımından ilk üç ülke Fransa, İtalya, İspanya’dır. Kooperatif üye sayısının ülke nüfuslarına oranı ise bazı ülkelerde şöyledir: İrlanda %70,Finlandiya%60,Singapur %50, Türkiye’de ise %10 dur.
Kitap, “Eğitimde kooperatifçilik” başlığı altında 21.Yüzyılda eğitimin temel değerleri, Mevcut eğitim üzerine gözlemler, Eğitimde kooperatifçilik, Toplumu değiştirmek okulu değiştirmekten geçer, Eğitimde kooperatifçilik nasıl başlamalı gibi konularla sürer ve sonunda “kooperatifler 21.yüzyılda favori işletmeler olacak” diye sonlanır.
1946 Muğla doğumlu olan Ayhan Çıkın, Yatağan Cazkırlar Köyü İlkokulu, Yatağan Ortaokulu ve Aydın Lisesi’nden sonra 1967 yılında Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi’ni bitirdi. Bir süre Uşak Tarım İl Müdürlüğünde görev yaptı. 1968’de asistan olarak girdiği E.Ü.Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü’nde doktora öğrenimini tamamlayarak doçentliğe, ardından da profesörlüğe yükseldi.
1978- 1979 arası Paris -INRA’da mesleki çalışmalarda bulunan AYHAN ÇIKIN, Bir süre 19 Mayıs Üniversitesi ve Cumhuriyet Üniversitesi Tokat Ziraat Fakültelerinde görev yaptıktan sonra, yeniden Ege Üniversitesi’ndeki görevine döndü. Burada Bölüm Başkan Yardımcılığı, Tarım Politikası ve Yayım Anabilim Dalı Başkanlığı ve Kooperatifçilik Bilim Dalı Başkanlığı görevlerinde bulundu.
16 Eylül 2000’de geçirdiği kalp nakli ameliyatı biyolojik hayatı kadar sanat ve düşünce hayatını da etkiledi.
2007’de Muğla üniversitesinde görev aldı. Milas Sıtkı Koçman Meslek Yüksekokul Müdürlüğü, Bodrum Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanlığı, Muğla Üniversitesi senato ve yönetim kurulu üyeliği yaptı.
Ayhan Çıkın, Makroekonomi, Tarımsal kooperatifçilik, Tarımsal Kooperatif İşletmeciliği, Mikroekonomi Genel Kooperatifçilik, Tarımsal Kooperatiflerin Yönetimi, Avrupa ve Türkiye’de Tarımsal Kooperatifçilik Hareketleri adını verdiği ders kitaplarını yazdı.
Ege Tarım Ekonomisi Dergisi’nin ilk kurucuları arasında yer alan ve editörlüğünü de yapan Ayhan Çıkın, kooperatifçilik ve köy kalkınması üzerine sayısız araştırma yapıp bunları çeşitli dergilerde yayınladı. Şiirlerini ise Zaman Çiçeği, Ortak Kalpler Türküsü ve Başka Yürek adını verdiği kitaplarda topladı.
“Bir başkadır kooperatifçilik” kitabı Ayhan Çıkın’ın daha önce yazdığı ve çeşitli gazete ve dergilerde yayınlanan yazılarını içeriyor.
“Türkiye tarımsız, tarım kooperatifsiz kalkınamaz.”diyor kitabın kapağında. SS Tariş Zeytin ve Zeytinyağı Tarım Satış Kooperatifler Birliği” destekli kitap,”Neden kooperatifçilik “diye başlıyor. “Ekonomide kooperatifçilik”, “Bir başkadır kooperatifçilik” diye bölümlerden oluşan olan yapıt 149 sayfa.
“öyleyse sen/tek başına iş yapmayı düşünme/senin gibi benzer iş yapanları bul” diyerek kendi dizeleriyle başlıyor Ayhan Çıkın. Kitabın önsözü ise özet niteliğinde. Burada “kooperatifçilik ekonominin uygulamalı bir alanıdır” diyor ve şunu ekliyor: “Kooperatifçilik kavramı uygulamayı beslerken, en azından bir o kadarda kendisi uygulamadan beslenir.”
Ayhan Çıkın’a göre kooperatif kurmak dünya kurmaktır. Kendisi bu konuda yaptığı çalışmalarla adil bir dünyanın kurulmasına katkı yapmaktadır. Ancak bir konuda da sitemi var; ona göre kooperatifçilikle ilgili yazdığı yazılar yeterince değerlendirilmiyor. Üstelik okurların konu ile ilgili bilgileri yetersiz ve sınırlı olmasına rağmen.
“Neden kooperatifçilik diyoruz” başlığındaki yazısında ise kooperatif modelinin esnek bir işletme modeli olduğunu, kapitalizmin eksiklerini tamamlayan bir seçenek olabileceği gibi, kapitalizme alternatif yeni bir ekonomik modelleme olarak da görülebileceğini söylüyor.
Yeni bir kooperatif çağına dikkat çekerken de ulusal ve ulus ötesi kooperatifler arası dayanışmalardan yeni bir küresel kooperatif modelinin biçimlendiğine işaret ediyor. Bu küreselleşme sürecinde kooperatifçilik eğitiminin, onun da ötesinde eğitimin kooperatifleşmesinin önemini vurguluyor. Kendisini aydın olarak niteleyen herkesten de bu konuda sorumluluk bekliyor. Ona göre, kooperatifçilik önce insan demektir. Sadece ortakların ekonomilerini iyileştirmekle kalmaz, aynı zamanda onların sosyal ve kültürel ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlar.
“Tarımsal kooperatifçilik manifestosu”, “Ekonomi tarihinin en uzun yolculuğu”, “Kooperatif bir işletmedir”, “kooperatif işletmeler neden farklıdır? “, ”Kooperatiflerin sınıflandırılması”, “Kalkınmanın temeline kooperatifleri yerleştirmek”, “Çiftçinin hakkı ancak kooperatiflerle korunabilir”, “Ekonomi ve kooperatifler”, “küreselleşme ve kooperatifler” kitapta yer alan yazı başlıklarından bazıları.
“Ekonomilerde kooperatiflerin yeri” adını verdiği yazısında hemen hemen her ülkede kooperatiflerin devlet organizasyonundan sonra en büyük organizasyon olduğunu belirtiyor. Kooperatifler, 2006 itibarıyla 92 ülkeden 230 ulusal ve bölgesel kuruluş ile 800 milyondan fazla bireysel ortağı bulunan dev bir kurum niteliğindedir. Kanada ve Norveç halkının 1/3’ü kooperatif üyesidir. Çin’de 180 milyon, Hindistan’da 236 milyon kişi kooperatif ortağıdır.
Kooperatifçilik her ekonomik sektörde görülürken, Japonyanın kırsal kalkınmasında çok önemli rol oynamıştır. Romanya’da kooperatifler ülkenin en iyi gezi ve dinlence örgütünü kurup çalıştırmaktadırlar. Hindistan’da şeker üretiminin yarısını kooperatifler gerçekleştirmektedir. İzlanda ise gelişmiş kooperatifçiliği nedeniyle “kooperatif ada “olarak adlandırılmaktadır. İspanya’nın Bask bölgesinde “Mondragon kooperatifleri” ülkenin en büyük buzdolabı ve elektrikli ev gereçleri üreten kuruluşudur. Türkiye’de ise fındık, kuru üzüm ve incir piyasalarını önemli ölçüde kooperatifler belirler.
Ayhan Çıkın varlığın paylaşılması, bilginin paylaşılması, gücün paylaşılması, bölgenin kalkınması gibi etkilere sahip kooperatiflerin özellikle yerel kalkınmadaki başarılarını da örnekler. Ülkemizden Tire süt kooperatifinin başarısını rakamlarla açıklar. Sözünü ettiği kooperatif 2001 yılından bu yana yaptığı etkili çalışmayla ülkemizde süt üretimi 1,1 kat artarken aynı dönemde Tire’de 4,5 kat artmıştır. Yatırımları 6,5 kat, istihdam ettiği personel sayısı da 3,5 kat artış göstermiştir.
Diğer yandan verilere göre kooperatif sayısı bakımından ilk üç ülke Fransa, İtalya, İspanya’dır. Kooperatif üye sayısının ülke nüfuslarına oranı ise bazı ülkelerde şöyledir: İrlanda %70,Finlandiya%60,Singapur %50, Türkiye’de ise %10 dur.
Kitap, “Eğitimde kooperatifçilik” başlığı altında 21.Yüzyılda eğitimin temel değerleri, Mevcut eğitim üzerine gözlemler, Eğitimde kooperatifçilik, Toplumu değiştirmek okulu değiştirmekten geçer, Eğitimde kooperatifçilik nasıl başlamalı gibi konularla sürer ve sonunda “kooperatifler 21.yüzyılda favori işletmeler olacak” diye sonlanır.
TEMMUZ-2016
ARAR
