KOOPERATİFİN TANIMI VE KOOPERATİFÇİLİK İLKELERİ

Tanımı

“Bir kooperatif, mülkiyeti kolektif olan ve yönetimi demokratik olarak gerçekleştirilen bir girişim aracılığı ile ortak ekonomik, sosyal ve kültürel ihtiyaçları ve özlemleri tatmin etmek için gönüllü olarak bir araya gelmiş insanların özerk birliğidir” (Alliancecoopérativeinternational, 1995).

Kooperatif değerler

Kooperatifler kendine özgü bir değerler sistemini yaratırlar, yaşatırlar ve korurlar. Bu değerler :

- kurucularının esprisine bağlılık

- eşitlik

- dayanışma,

- dürüstlük,

- doğruluk

- saydamlık,

- toplumsal sorumluluk

- özgecilik

Kooperatifçilik ilkeleri

Kooperatifçilik ilkeleri, kooperatif işletmelerin çalışma sürecinde  kendi değerlerini uygulamaya

koyarken dikkate aldıkları  kurallardır. Kooperatifçiliğin çalışma ilkeleri , 1844’de kurulan “Rochdale Haksever Öncüleri Şirketi ” hareketinin ortaya koyduğu ilkelere dayanır. Bunlar şöylece özetlenebilir : a. Kooperatifin çalışmasıyla ilgili olan kurallar : piyasa fiyatları ile alım- satım yapma; fazlanın satın almalarla orantılı olarak dağıtılması (risturn) .b.  Kooperatifin yapısıyla ilgili olan kurallar : “bir insan, bir oy” deyimi ile  özetlenmiş demokratik yönetim ilkesi; üyelerin kooperatifçilik görevini yerine getirme niteliği; ortak sayısının sınırsızlığı; üyelerin dürüstlük temeli üzerinden seçimi; siyasi ve dini tarafsızlık; kazancın bir kısmının sosyal işler ve  geleceğe yatırım için ayrılması.

Bu kurallar zaman zaman  Uluslararası Kooperatifler Birliği (ICA) tarafından gözden geçirilerek yeniden düzenlenmişlerdir. En son 1995’de gözden geçirilerek açıklanan 7  kooperatifçilik ilkesi şunlardır :

Gönüllü ve herkese açık ortaklık

Kooperatifin temel amacı, ya bir ürün veya hizmet elde etmek      (tüketim kooperatifi), ya bir üretimi satmak (üretici kooperatifi) veya bir iş bulmak (emek kooperatifi) olsun, ortak bir ihtiyacı olan insanların serbestçe gruplaşmasıdır. Kooperatif olarak yeniden bir araya gelmiş olan bu insanlar, geleneksel piyasanın tam tatmin edemediği, çözüm bulamadığı bir problemi çözmek ve kooperatifçilik değerlerine göre bir proje yapmak isterler (çok düşük ücret, kötü tedarik, aşırı yüksek fiyat, üretim dönüşümünün zayıflığı,vb…). Fakat , kooperatif projeye olumlu katkıda bulunmak isteyen öteki kişilerin aleyhine, kooperatif içinde yer alan bir grup insanın avantajını korumak gerekmez. O nedenle kooperatife giriş daima açık ve serbest olmak durumundadır. Ayni zamanda hiçbir ayrımcılık, bir kooperatif içindeki girişimi refüze etme mazeretini haklı göstermez. Bu , kooperatife ortak olmanın herkese açık ve gönüllü olduğu ilkesidir.Kooperatifler, cinsel, sosyal, ırksal, siyasal ve dinsel ayırımcılık olmaksızın, hizmetlerinden yararlanabilecek ve ortaklık sorumluluklarını kabule razı olan herkese açık gönüllü kuruluşlardır.

Ortaklar tarafından gerçekleştirilen demokratik kontrol

Karar vericiler, işçiler  olsun (emek kooperatifi), tüketiciler olsun (tüketim kooperatifi) veya üreticiler olsun (üretim kooperatifi) kooperatif konusuna katılacaklardır. Bu insanlar, kendilerine karşı sorumlu olacak  temsilcileri seçecektir. Tek başına üye niteliği, yatırılmış parayla orantılı olmayan  oy hakkı sağlar. Kararların ereği para değil, üyelerin ihtiyacıdır. Bu, kooperatifte erkin üyeler tarafından gerçekleştirilmesi ilkesidir (bir üye=bir oy ilkesi).

Ortakların ekonomik katılımı

Kooperatifin kuruluş ve gelişme aşamasında gerekli olan paranın üyelerden gelmesi zorunludur. Bu sermaye, kooperatif olmanın yolu olarak kabul edilmez, her kişi, üyeler tarafından kararlaştırılmış belirli bir ödemeyi kabul edeceklerdir. Dahası, yıl sonu fazlası, yatırılmış paraya göre değil, üyelerin kooperatifle  yaptığı işlem oranında yeniden paylaştırılacaktır; üyeler yıl sonu fazlalarının  bir kısmını , topluluğun farklı faaliyetleri için kullanabilecekler, ayrıca kooperatif bünyesinde başkalarına devredilemeyecek  bir rezerv yaratarak  toplumsal bir miras  yaratırlar. Bu, üyelerin kooperatife ekonomik katılım ilkesidir.

Özerklik ve bağımsızlık

Kooperatif, Devlet veya diğer örgütlerle partnerliklerinde ve tüm faaliyetlerinde, bu organizasyonlara karşı bağımsızlığını sağlamak ve üyelerinin demokratik erkini korumak zorundadır. Partnerleri, hiçbir zaman, konusuna göre kararların alınmasında kooperatifin kapasitesini tehlikeye düşürmeyi amaçlamazlar. Bu, kooperatifin bağımsızlığı ve özerkliği ilkesidir.

Eğitim, öğretim ve bilgilendirme

özel ilkeleri ve değerleri ile bir organizasyon şekli olan kooperatif, herkesin optimum katkısını sağlamak amacıyla üyelerinin, idarecilerinin, yöneticilerinin ve çalışanlarının niteliklerini ve dinamiklerini geliştirmek zorundadır. Bu, kooperatifçiliğin eğitim, formasyon ve enformasyon ilkesidir.

Kooperatifler arasında işbirliği

kooperatif dışa kapalı gelişemez; aksine onlar, üyelerine hizmet ve kooperatif hareketin güçlenmesi amacıyla federasyon ve konfederasyon  biçiminde yeniden gruplaşmalıdırlar. Bu, kooperatifler arası işbirliği ilkesidir.

Topluma karsı sorumlu olma

Çevreye bağlı sorunların ortaya çıkmasıyla kooperatifler, kendi tarzını, toplumun sürdürülebilir kalkınmasına katkıda bulunmak zorundadırlar. Bu da, 1995 ACI kongresinde eklenmiş, kooperatifin ortamına karşı sorumluluğu ilkesidir.