KOOPERATİFLERİN TEŞVİKİ[1] -I : GİRİŞ
Kooperatifler
hakkında 127 no’lu Tavsiye’yi (Gelişmekte olan ülkeler için, 1966) yeniden
gözden geçirme kararı.
274.
oturumunda (Mart 1999), Yönetim kurulu,
2002’de gözden geçirilmiş yeni
bir şekil kabul etmek amacıyla, kooperatiflerin teşviki sorununu, Uluslararası
Çalışma Konferansının 89. oturumunun (2001) gündemine kaydetme kararı aldı.
UÇÖ[2], 1966’da kooperatiflere
yönelik derin bir tartışma sonucunda, Kooperatifler hakkında 127 nolu
Tavsiye’yi (gelişmekte olan ülkeler için)
1966 Uluslararası Çalışma
Konferansının 50. birleşiminde kabul etti ve ayni yıl yayınladı. UÇB[3] 1993’de “127
nolu Tavsiye’nin Yansımalarının
İncelenmesi” başlıklı tasarının
incelenmesi için kooperatifler üzerine bir uzmanlar toplantısı düzenledi. Bunu
, 1995’de kooperatif mevzuatını derinliğine inceleyen uzmanlar birleşimi izledi.
Kooperatiflere doğrudan veya dolaylı danışmanlık yapabilecek
farklı uluslararası normlar hakkında tek ayrıntılı cihaz, 127 nolu Tavsiye
kararıdır. Bunun yanında diğer cihazlar –
1975 de çıkarılan , kırsal çalışanlar hakkında 141 no’lu konvensiyon ve 149
nolu Tavsiye, 1984’de çıkarılan istihdam
politikasını ilgilendiren 169 nolu Tavsiye ve onu, yerel halkların istihdamı konusunda tamamlayan 1989’daki ek Tavsiye Kararları- özellikle kooperatifler içinde bazı
grupların nasıl organize edilebileceğini ve öz-yardımlaşma (auto-assistance)
birliklerini, özellikle de kooperatiflerin çalışır duruma getirilmesiyle,
toplumun önemli bir kısmını koruyabilen, kültürü ve yaşam tarzı farklı olan
üyeleri veya azınlık grupların yararlanabileceği sonuçlar üzerinde durmaktadırlar.
Revizyonun nedenleri
127 nolu Tavsiye’nin kabulünden beri, araya girmiş politik,
ekonomik ve toplumsal değişimler, tüm dünyada kooperatiflerin konumu üzerinde de etkili olmuşlardır.
Ayrıca, 127 nolu Tavsiye, ancak gelişmekte olan ülkelerle ilgilenmektedir. Oysa
kooperatifler, ayni zamanda sanayi ülkelerinde ve eskiden komünist olan
ülkelerde de yeni roller üstlenmişlerdir. Yönetim kurulu, öz-yardım konusunda,
önlemlerini herkese vermede, kooperatiflere yardımcı olabilecek evrensel yeni
normlar öngörmektedir; onlar, işsizlik ve toplumsal dışlanma gibi
sosyo-ekonomik sorunları düzeltmeye
katkıda bulunabilecek önemli araçlar olabileceklerdir.
Söz konusu olan 127 nolu Tavsiye, altmışlı yıllarda
gelişmekte olan ülkelerde, özellikle Devlet ile kooperatiflerin rolünü
tasarlayan bir tarzı açıklamaktadır. Bugün kalkınma, Devletin elleri arasında
bir araç olarak kooperatifleri pek ilgilendirmeyen, ancak kalkınmanın gelişmiş
ülkelere bir öykünme olarak kabul edilmektedir. Evrensel olarak kabul edilmiş
kooperatif ilkelerine uygun olarak
kooperatifler, üyeleri için ortak ekonomik ve toplumsal amaçlara ulaşmak
için bir araç olarak kabul görmektedir.
Komünist ülkelerde kooperatifler, politik sistemi
tamamlayıcı bir parçaydı. Onlar, tarımsal işgücünün ve toprağın kullanımını
merkezileştirmede ve tüketim mallarını dağıtmada birer araç idiler. Eski
komünist ekonomilerindeki geçerli olan özelleştirme, 127 nolu Tavsiyede
bildirilen tarım reformunun ötesine gitmektedir; çünkü imalat sanayi ve hizmet
altyapıları dahi özelleştirilmiştir. Komünist tipi bazı kooperatifler, gerçek
kooperatiflere dönüştürülmüşlerdir; ötekileri ise özel kişiler veya eski
ortakları tarafından satın alınmışlardır. Veri olan ticaret hizmetlerinin
özelleştirilmesi ve liberalleşmesi olgusunda oldukça önemli olan kooperatiflere
UÇB, kooperatif alanda teknik bir yardım
isteyen, onun yaratılması, formasyonu,
yönetim politikası veya yeni kooperatif mevzuatı reformu söz konusu
olduğunda, gelişmekte olan ülkeler ve geçiş sürecindeki ülkelerden artarak gelen taleplerin çoğunu karşılamayı
görev kabul etmektedir.
Sanayileşmiş ülkelerde bu, kooperatif girişimlerin
evrimleşmesi ve yeni normlar gerektiğinde kendini kabul ettiren yeni kooperatif
biçimlerinin ortaya çıkması nedeniyle oluşmuştur. Pek çok sanayileşmiş
ülkelerde kooperatifler, kendini rekabetle açıklayan öteki işletmelerle ayni araçla
(rekabet) karşılamak için yapılarını değiştirmektedirler. Ayrıca, kolektif
mülkiyetin ve yönetimin kooperatif modeli, mevcut istihdamı korumak ve yeni
istihdamlar yaratmak amacıyla, taşıma
sektöründe, hizmetler sektöründe veya imalat sektöründe olsun, git gide
ücretliler tarafından yararlanılmakta ve küreselleşme ve teknik değişimlerin
etkisiyle ortak sayılarının azaldığı gözlemlenmektedir.
Çoğu ülkelerde politik, ekonomik ve toplumsal değişimler
Devleti, sosyal ve ekonomik işlerdeki müdahalesini azaltmaya götürmektedir.
Yeniden yapılanma programlarını taşıyan temel düşünce, finansmanı, yönetimi ve
sorumlulukları kamudan özele doğru transfer etmeyi uygun görmektedir. Ekonomik,
toplumsal ve politik işlerin yönetilmesinde daha etkin bir pay alan sivil
toplumun gerekliliği sonucu doğan bütçe ve parasal istikrar, kurumların
güçlendirilmesi, özelleştirme ve liberalleşme programları. Devlete gelince, demokrasiyi güçlendiren, özel
organizasyonların gelişmesi için, bunlara kooperatifler de dahil, gerekli
politik, hukuki ve idari çerçeveyi tanımlamakla sınırlandırılmaktadır. UÇÖ’nün
güncel normları, bu gelişimi göz önünde
bulundurmamaktadır.
Uluslararası Kooperatifler Birliği’nin 1995’deki merkez
kongresi, uluslararası kooperatif hareketini aydınlatan, revize edilmiş
ilkeleri bir bütünlük içinde açıklayan kooperatif
kimliği üzerine bir bildiri kabul etti : gönüllü katılım ve herkese açıklık; üyeler tarafından gerçekleştirilen
demokratik yönetim; üyelerin ekonomik katılımı; özerklik ve bağımsızlık;
eğitim, formasyon ve bilgilendirme; kooperatifler arasında işbirliği ; topluma
karşı yükümlülük. Daha önce kabul edilmiş ilkeleri geliştiren ve tamamlayan
bu ilkeler, kooperatif mülkiyetin kolektif olduğunu ve yönetiminin demokratik
olarak gerçekleştirildiğini ve aşağıda verilen değerler üzerine dayanan girişimler olduğunu teyit eder : yardımlaşma, sorumluluk, demokrasi,
eşitlik, dürüstlük ve dayanışma. UÇÖ’nün güncel normu, kuşkusuz ayni temel
ilkeleri dile getirmektir, fakat kooperatifleri karakterize eden girişim ve
özerklik ruhunun aleyhine kooperatiflerin gelişmesinde Devletin imtiyazlı
rolünü de benimser. Ayrıca 127 nolu Tavsiye’nin, kooperatiflerin ekonomik
boyutunu azımsadığını belirtir.
Kooperatiflerin teşvikinde UÇÖ’nün rolü
UÇÖ, sadece memurlar ve çalışanlar ile konsültasyonları değil, ayni zamanda uluslararası tanınmış
örgütlerdeki kooperatifçileri de danışmanın yanında, kendi Teşkilat statüsünün 12. maddesinde kooperatiflerin önemliliğini kabul etmiştir.
1920 Martında, Yönetim kurulu üçüncü toplantısında Kooperatifler Servisi kurma
kararı almıştır. Bu servis, oldukça eski ve sağlam kurumlardan biridir. Bu esas
üzerine, UÇB, teknik yardım ve enformasyonlarla
kooperatiflerin gelişmesini özendirdi, ve konusundaki rolüyle işçi ve memur
organizasyonları yanında hükümet yönetimlerini de yol gösterdi. Bugün Birleşmiş
Milletler sistemi içinde UÇB oldukça
geniş bir teknik işbirliği programına sahiptir.
Raporun planı
Sunulan rapor, üç bölüme ayrılmıştır ve bir sonuç bölümüne
sahiptir.
Bölüm I,
gelişmekte olan ülkelerde, geçiş sürecindeki ülkelerde veya sanayileşmiş
ülkelerde kooperatiflerin oluştuğu çevredeki gelişimleri analiz
etmektedir. Bu çevrenin, kooperatifler
üzerindeki etkiler olarak başlıca demografik, ekonomik, toplumsal, politik,
ekolojik ve teknik değişimler
incelenmektedir. Onların beslediği ekonomik ve toplumsal hizmetleri
ilgilendiren konularda kooperatiflere açılan perspektifler üzerinde durulmaktadır. Yerinden yönetim,
demokratikleşme ve kadınların ekonomik ve sosyal özgürleşmesindeki rolü de ayni
derecede ele alınmaktadır.
Bölüm II,
kooperatiflerin teşvikinde, gerekli koşulları, olumlu katkılar sağlayan 127 nolu Tavsiye’nin kabulünden beri,
başarıları ve başarısızlıkları göz
önünde bulundurarak incelemiştir. İzleyen noktalarda özel bir dikkatle
uyumlaştırmıştır : Devlet tarafından
oynanan rolün evrimi, kooperatiflerle ilgili politika ve mevzuat, beşeri
kaynakların geliştirilmesi gibi kooperatiflere verilmiş destek hizmetleri,
kooperatiflerin yatay ve dikey bütünleşmesi, uluslar arası işbirliğinin rolü…
Bölüm III, birkaç
nihai uyarıyı içermektedir.
Çeviri : AÇ:
09.03.2005
Kaynak : Organisation
International Tarvail, Conférence internationale du Travail, 89e session, Rapport V (1) : Promotion des
coopératives, Genève, juin
2001; ISBN 92-2-211957-6 / ISSN 0251-3218
[1] Organisation International Tarvail, Conférence internationale du Travail, 89e session, Rapport V (1) : Promotion des
coopératives, Genève, juin
2001; ISBN 92-2-211957-6 / ISSN 0251-3218. Adlı “Konferans Raporunun “Giriş”
bölümü.
[2] UÇÖ : Uluslararası Çalışma Örgütü
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder