ÇAMAVLU KÖYÜ KALKINMA KOOPERATİFİ İLE İLGLİ ANILARIM

Dr. Ayhan ÇIKIN

1968 Ocak ayında Ege Üniversitesi Tarım İşletmeciliği Kürsüsü’ne asistan olarak atandım. 70’li yılların başlarında “İzmir İlinde Mevcut tarım kooperatifleri ve sorunları “ konulu bir doktora tezi üzerinde çalışmaya başladım. İzmir ilinde mevcut olan çeşitli kooperatiflerden  80 ? kadarını örnek olarak seçtim. Bunlardan 22’si (?) köy Kalkınma Kooperatifi idi. Kooperatifleri tek tek ziyaret ediyor, onların yöneticileri ile görüşmeler yapıyor, ayrıca en az 5 yıllık muhasebe raporlarını toplayarak analize tabi tutuyordum . Bu kooperatiflerden birisi de Bergama Çamavlu Köyü kalkınma Kooperatifi idi.

1971-1973 aralığında  örneğe çıkan kooperatifleri tek tek ziyaret ettim, 124 kooperatif ortağı ile yüz yüze görüşme yaptım. Tezimi 1974 yılında sunarak Bilim Doktoru unvanını aldım.

**

1993mart ayının ortalarında, İzmir Or-Köy Müdürü  Orm. Yük. Müh. Münir Kanal

telefon ederek, Bergama Çamavlu Kooperatifinin Genel Kuruluna davet etti.  Heyecanlanmıştım. Çünkü, 1970’li yılların ilk yarısında İzmir ili için topladığım bilgiler sonrasında  elde ettiğim bulgular, kooperatifçilik açısından beni pek tatmin etmemişti. Yine 1970’li ve 1980’li yıllarda kooperatifçiliğe karşı amansız bir saldırı gerçekleşmiş, hatta TRT’nin yayınlarında bir ara “kooperatifçilik” kelimesi yasaklanmaya kadar gitmişti. Öte yandan siyasal erkler  kooperatifçiliğe pek sıcak yaklaşmıyorlardı. 1980’lerde gözlemlenen globalleşme ile yaşanan toplumsal ve ekonomik kırılmalar kooperatifçiliği yeniden tartışma sürecine sokmuştu. Ben, lisans bitirme tezimi, doktora tezimi, doçentlik tezimi ve hatta profesörlük takdim tezimi kooperatifçilik üzerine yapmış biri olarak otuz yılı aşkın çalışmalarımı sorgulamaya başlamıştım. İşte böyle bir anda “Çamavlu Kalkınma Kooperatifi Genel Kurulu”na davet almam benim için önemli bir olaydı.

Hemen eski dosyalarımdan Çamavlu kalkınma Kooperatifi ile ilgili kayıtları çıkardım. Çamavlu Kalkınma Kooperatifine 25 haziran 1972’de ziyaret etmişim. Köye ulaşmak büyük bir sorun olmuş, Yukarıbeyli’den saatlerce yürüyerek köye ulaşmışım. Günde 300-400 litre süt toplayan, onu basit bir mandıra teknolojisi ile işleyen küçük bir kooperatif. Köyün yolları bozuk, evler tipik eski  dağ köyü evleri. Tam bir fakir orman köyü özelliğinde. Kooperatifte, bir ziraat mühendisi , bir de başkan günlük olarak işleri sürdürmeğe çalışıyorlar. 50-60 kadar da ortağı bulunuyor.

18 Mart 1993’de Münir Bey’le birlikte erken saatlerde yola koyulduk . Köyün yolu asfaltlanmış. Köyün evleri beyaz badanalı ve avlularında 4-5 buzağı, kapı önlerinde araba ve kamyonlar. Belinki köy, 1970’lerden bu yana oldukça gelişmiş. Köye girerken sol yanda büyük bir süt fabrikası yapılmış . Fabrikanın kapasitesi 30  ton/gün süt işlemeye elverişli. Fakat kooperatif ancak  10-15 ton  süt toplayıp işleyebiliyor. Ayrıca biri veteriner, biri  ziraat mühendisi olmak üzere 17 kişi çalıştırıyor. Ortak sayısı 600’leri aşmış.

Köyün büyükçe kahvelerinden birine vardık. Biraz sonra 400 kadar insan o kahvede toplandı. Ben düğün falan olduğunu düşündüm. Sonra oradaki insanlardan birine sordum :

-          Hayırdır !.. Bu kalabalık niye toplandı buraya ? Düğün dernek mi var ?

İçlerinden biri :

-          Kooperatifimizin Genel Kurulu var, onun için toplandık.

Bir anda içimden bir yaşam gülücüğü Kozak yaylasının çamlarında ışıldayan gün ışıklarıyla buluştu. İşte biz kooperatifçilerin beklentileri buydu. İnsanlarımız en ücra bölgelerde kendi sorunlarını tartışsınlar, çözüm üretsinler diye.

 O gün akşama kadar Çamavlu Köy Kalkınma Kooperatifi’nin  genel kurulunu büyük bir keyifle izledim. Örneğin ortak çiftçiler aşağıdaki gibi sorularla yöneticilerden hesap soruyorlardı .

-          Sayın başkan !.. söyleve baken…filan tarihte falan tarlaye kooperatifin silaj makinesı gitti. Kimin işini ? kaça yaptı ? yosam bedavaya mı yaptı ?

-          Başkan efendi !.. söleve baken ? Geçen yıl Begamaspora …. TL’si bağış yaptığınızı gazetele yazdı ? kendi cebinizden mi verdiniz ? yoksa kooperatifin kasasından mı?

-          Sayın başkan !.. Geçen yılı filan tarihte falan kişiye (kuruma) …. Teneke peynir verdiğiniz söyleniyor ? Ne oldu o peynirler ? Hediye mi verildi ? Yoksa …

-          Sayın yönetici ? İneklerimizin yemlerini falan fabrikadan değil de, neden filan fabrikadan alıyorsunuz ?

Vb.. uzayıp giden sorular.

Kooperatif Başkanı Mustafa Dinçel’i orada tanıdım. Eleştirileri, olgunlukla ve tatmin edici  şekilde yanıtlar verdi. Akşam  saat 18.00  civarında ayrıldığımızda, genel kurul hala devam ediyordu.  Ertesi gün seçim sonuçlarında Dinçel’in büyük çoğunlukla yine seçildiğini öğrendim.

**

Bir doktora öğrencime “Köy Kalkınma Kooperatiflerinin Ekonomiye Katkılarını” araştırması görevini verdim . Sanırım 1998 yılları idi. Çamavlu Köy kalkınma Kooperatifi ile ilgili bulguları ek.. ‘de özetlenmiştir.

**

Bu 17 temmuz 2002 ziyaretimde Mustafa Beyi köye karşı kırgın gördüm. İstifa etmiş. Bir yıl sonra gittiğimde Kooperatifin işlevsiz hale getirildiğini büyük bir üzüntüyle gözledim.