Prof. Dr. Ayhan ÇIKIN
EÜ & MSKÜ Emekli
Öğretim Üyesi
- GİRİŞ
Çağımız, sürekli bir değişim ve gelişim süreci içindeki
sorunları ve çözüm arayışları ile bir çelişkiler yumağı biçimindedir.
Ayrıntılara bakılmazsa, sürekli bir ekonomik büyümenin varlığından söz
edilebilir.
Zengin ülkeler ile fakir ülkeler arasındaki ve/veya aynı
ülke içindeki çok zengin toplum grupları ile çok fakir toplum grupları
arasındaki gelir dağılımında büyük uçurumlar bulunmaktadır.
· Kar motivasyonuna göre çalışan ticari şirketler biyolojik
ve doğal sistemi bozmaktadırlar.
· Kalkınmanın realitesi, salt ekonomik ölçütlere
dayandırılan geleneksel kalkınma görüşü üzerinde yeniden gözden geçirilmeli ve
çevre sorunu yeni kalkınma anlayışı
içine mutlaka dahil edilmelidir.
Yatırım kararları, istihdam yaratmadan ve mevcut istihdamı
korumadan artıyorsa, bu yatırımlar toplum açısından bir anlam taşımazlar.
Yatırımlarda iki gerçeklik ayırt edilir :
1. emeğe bağlı yatırımlar,
2. emeğe bağlı olmayan yatırımlar.
Bir buçuk asırdan beri, kalkınmayı ve organizasyonların
yönetimini tasarımlayan bir başka işletmecilik biçimi de vardır :
Kooperatifler.
Kooperatifçilik, sermayenin araç olarak hizmet ettiği ve
fazlaların (kapitalist dilde karın), yatırılan sermayeye göre değil, insanların
ihtiyacı üzerine oturtulmuş çağdaş bir ekonomik vizyondur.
21 Aralık, 1844’de Rochdale Haksever Öncülerinin Manchester
kentinin bir varoşunda kurdukları tüketim kooperatifinin ekonomide
yarattığı yeni girişimcilik yaklaşımı…
2. DÜNYADA VE TÜRKİYE’DE KOOPERATİFLER
Dünyada, ekonomilerinde kooperatif işletmelerin yer
aldığı 96 ülkede, kooperatif üye sayısı 1(bir) miyara ulaşmıştır. Çok
uluslu şirketlerden % 20 daha fazla istihdam yaratan kooperatiflerin istihdam
ettiği insan sayısı 100 milyonu aşmıştır. Dünyadaki en büyük 300 kooperatifin
yıllık iş hacmi 1,6 trilyon ABD doları civarında olup dünyanın 9. büyük
ekonomisine(İspanya) eşdeğer bir iş hacmine sahiptirler.
Avrupa’da 37 ülkede (Türkiye dahil) 160 bin
kooperatifin 123 milyon üyesi bulunmaktadır. Bu kooperatifler 5,4 milyon insana iş
sağlamaktadırlar (2010). Kooperatiflerin amiral gemisi sektörleri
endüstriyel hizmetler (% 41) ve tarım (% 33)’dır. Kooperatif
faaliyetlerinin doğası gereği, üyelerinin daha çok olduğu sektörler bankacılık
(% 54) ve tüketim (% 25) sektörleridir.
2010 itibariyle Türkiye’de 84 binden fazla birim
kooperatiflerde 8,1 milyon kişi üye
bulunmaktadır. Bu kooperatiflerin 13 400’ü (% 15,9 ) tarımsal amaçlı
kooperatiftir. Tarımsal kooperatiflerde 4,5 milyon kooperatifçi üye
(Toplam üyelerin % 55,6’sı) bulunmaktadır.
Türkiye’de kooperatif sektörün istihdam ettiği insan sayısı 120 bin
civarında olduğu tahmin edilmektedir (TMKB).Türkiye’de 1 merkez birliği, 14
bölge birliği ve 564 birim kooperatif içinde 30 bin civarında balıkçı
örgütlenmiş durumdadır.
3 3. KOOPERATİFİN
TANIMI, KOOPERATİF DEĞERLER VE
KOOPERATİF İLKELERİ
3.1. Bir
Kooperatifin Doğası
Kooperatif, ortak ihtiyaçlarının tatminini araştıran gerçek
veya tüzel kişilerin bir birlik/dernek yoluyla sahip oldukları bir işletmedir.
Kooperatif,
- ekonomik sorunları
çözüm üretirken bir “işletme”,
- bu sorunları çözüm sürecinde insanlararası bir yardımlaşma
sağlarken bir ”dernek/birlik” niteliğindedir.
Yani hem sosyal yönü, hem de ekonomik yönü olan özgün bir
sosyo-ekonomik kuruluştur.
Kooperatif, bir veya birden fazla ekonomik etkinliğe sahip
işletmeleri/insanları bir araya toplar
- Kooperatif
işletmeden mal ve hizmet satın alan tüketicileri
- Kendi
ürettikleri mal ve hizmetleri işleme ve pazarlama için işbirliği yapan
üreticiler
- Kendi mesleki
faaliyetlerine gerekli mal ve hizmetleri satın almak için kooperatif yapan işletmeleri ve iş yapan üreticileri
- Kendi istihdamını korumak ve kendi çalışma
koşullarını iyileştirmek isteyen
çalışanların kooperatifleri
- Yine bağımsız
girişimcilerin tasarruflarını değerlendiren ve finans ihtiyacını karşılayan bankacılık
kooperatifleri.
Kooperatif işletme, “bir kişi, bir oy” ilkesi temeli
üzerinde demokratik şekilde iki konumlu
olarak çalışır : tüm üyelerden oluşan genel kurul ve genel kurulca seçilmiş üyelerden oluşan
yönetim kurulu. Geniş alana yayılmış veya çok sayıda ortak sahibi olan
kooperatifler için “delege sistemi”
yapılandırılması gerekebilir.
3.2. Kooperatifin Tanımı
“ Bir kooperatif, mülkiyeti kolektif olan ve yönetimi
demokratik olarak gerçekleştirilen bir girişim aracılığı ile ortak ekonomik,
sosyal ve kültürel ihtiyaçları ve özlemleri tatmin etmek için gönüllü olarak
bir araya gelmiş insanların özerk birliğidir” (Alliance coopérative international, 1995).
Kooperatif girişimcilik, kapitalizmin yarattığı
adaletsizlikler üzerinde bazı düşünürler tarafından yapılmış eleştiriler
sonucunda doğmuştur.
İlk kooperatif, İngiltere’de başarı kazanmış Rochdale
Haksever Öncüleri’nin şirketi, dönemin bazı düşünürlerinin bir sentezinin
sonucu doğmuştur,
Rochdale öncüleri, girişimcilik dinamiği içinde kalkınmanın
ilkelerini somut olarak uygulamaya koymada başarılı olmuşlardır.
3.3. Kooperatif
Değerler
Kapitalizmden yarattığı çelişkilerin eleştirisi ve kooperatif
ilkelerinin belirlenmesi, kalkınmada yenilikçi bir görüşü gündeme getirmiştir.
Kooperatiflerin temel değerleri içinde somutlaşan bu görüş;
- insanın sorumluluk ve yükümlülük alması,
- yardımlaşma /dayanışma,
- demokrasi,
- eşitlik,
- dürüstlük/ doğruluk,
- saydamlık
- özgecilik,
- ve kurucuların amaç ve düşüncelerine sadakat
… biçiminde yaşama girer.
Bu temel değerler zamanla evrimleşmiş, kalkınmada
kooperatiflerin kendi vizyonunu uygulamaya koymasına imkan veren başka temel
hatlarını oluşturan bugünkü yedi kooperatifçilik ilkesini şekillendirmiştir.
3.4. Kooperatifçilik İlkeleri
- Kooperatife ortak
olmanın herkese açık ve gönüllü olduğu ilkesi
Kooperatifin temel amacı, ya bir ürün veya hizmet elde etmek
(tüketim kooperatifi), ya bir
üretimi satmak (üretici kooperatifi)
veya bir iş bulmak (emek kooperatifi)
olsun, ortak bir ihtiyacı olan insanların serbestçe gruplaşmasıdır.
Kooperatif olarak yeniden bir araya gelmiş olan bu insanlar,
geleneksel piyasanın tam tatmin edemediği, çözüm bulamadığı bir problemi çözmek
ve kooperatifçilik değerlerine göre bir proje yapmak isterler (çok düşük ücret,
kötü tedarik, aşırı yüksek fiyat, üretim dönüşümünün zayıflığı,vb…).
Fakat , kooperatif projeye olumlu katkıda bulunmak isteyen
öteki kişilerin aleyhine, kooperatif içinde yer alan bir grup insanın
avantajını korumak gerekmez.
O nedenle kooperatife giriş daima açık ve serbest olmak
durumundadır. Ayni zamanda hiçbir ayrımcılık, bir kooperatif içindeki girişimi
refüze
etme mazeretini haklı göstermez.
Bu , kooperatife
ortak olmanın herkese açık ve gönüllü olduğu ilkesidir.
- Demokratik yönetim
ilkesi
Karar vericiler, işçiler olsun (emek kooperatifi), tüketiciler olsun (tüketim kooperatifi) veya üreticiler olsun (üretim kooperatifi) kooperatif konusuna katılacaklardır.
Bu insanlar, kendilerine karşı sorumlu olacak temsilcileri
seçecektir.
Tek başına üye niteliği, yatırılmış parayla orantılı olmayan
oy hakkı sağlar. Kararların ereği para değil, üyelerin ihtiyacıdır.
Bu, kooperatifte
erkin üyeler tarafından gerçekleştirilmesi ilkesidir .
(bir üye=bir oy
ilkesi).
- Üyelerin kooperatife
ekonomik katılım ilkesi
Kooperatifin kuruluş ve gelişme aşamasında gerekli olan
paranın üyelerden gelmesi zorunludur.
Bu sermaye, kooperatif olmanın yolu olarak kabul edilmez,
her kişi, üyeler tarafından kararlaştırılmış belirli bir ödemeyi kabul
edeceklerdir.
Dahası, yıl sonu fazlası, yatırılmış paraya göre değil,
üyelerin kooperatifle yaptığı işlem oranında yeniden paylaştırılacaktır;
Üyeler yıl sonu fazlalarının bir kısmını, topluluğun farklı
faaliyetleri için kullanabilecekler,
Ayrıca kooperatif bünyesinde başkalarına devredilemeyecek
bir rezerv yaratarak toplumsal bir miras yaratırlar.
Bu, üyelerin kooperatife ekonomik katılım
ilkesidir.
- Kooperatifin ve
üyelerinin bağımsızlığı ve özerkliği
ilkesi
Kooperatif, Devlet veya diğer örgütlerle partnerliklerinde
ve tüm faaliyetlerinde, bu organizasyonlara karşı bağımsızlığını sağlamak ve
üyelerinin demokratik erkini korumak
zorundadır.
Partnerleri, hiçbir zaman, konusuna göre kararların alınmasında
kooperatifin kapasitesini tehlikeye düşürmeyi amaçlamazlar.
Bu, kooperatifin
bağımsızlığı ve özerkliği ilkesidir,
- Kooperatiflerarası
işbirliği ilkesi
Kooperatif dışa kapalı gelişemez; aksine onlar, üyelerine
hizmet ve kooperatif hareketin güçlenmesi amacıyla federasyon ve konfederasyon
biçiminde yeniden gruplaşmalıdırlar.
Bu,
kooperatiflerarası işbirliği ilkesidir.
- Kooperatifçiliğin
eğitim, formasyon ve enformasyon ilkesi
Özel ilkeleri ve değerleri ile bir organizasyon şekli olan
kooperatif, herkesin optimum katkısını sağlamak amacıyla;
- üyelerinin,
-
idarecilerinin,
-
yöneticilerinin ve
- çalışanlarının niteliklerini ve dinamiklerini
geliştirmek zorundadır.
Bu, kooperatifçiliğin eğitim, formasyon ve enformasyon
ilkesidir.
- Kooperatifin ortamına
karşı sorumluluğu ilkesi
Çevreye bağlı sorunların ortaya çıkmasıyla kooperatifler,
kendi tarzını, toplumun
sürdürülebilir kalkınmasına katkıda bulunmak zorundadırlar.
Bu da, 1995 ACI kongresinde eklenmiş, kooperatifin ortamına karşı sorumluluğu ilkesidir.
3.5. Kooperatif Proje
Proje, önceden
belirlenmiş bir süre içerisinde değişim yaratmayı amaçlayan, birbiriyle ilişkili amaç ve
hedefleri olan, uygulanması sonucunda çeşitli ürünlerin elde edildiği bir
çalışmadır. Bilimsel bir çalışma olan projede; gözlem yaparak bilgi toplama,
elde edilen bilgilerin düzenlenmesi, bilgiler arasında neden-sonuç ilişkisinin
olup olmadığının araştırılması, gelecek nesillere bilgilerin ve sonuçların
aktarılması söz konusudur.
Proje süreci, proje
fikrinin ortaya çıkışıyla başlayan ve bu fikrin kâğıda dökülmesi,
geliştirilmesi, yürütülmesi, tamamlanması ve değerlendirilmesinin ardından yeni
proje fikirlerinin üretilmesine kadarki süreçleri içerir.
Projenin aşamaları : Projenin konusu; Bilgi toplamak ; Projeyi tanımlamak ; Projenin
yürütülmesi; Projeyi değerlendirme ve rapor yazma ; Projenin uygulamaya
sokulması
Kooperatif düşünce
XIX. yüzyılın başlarında doğdu ve endüstriyel devrim ile birlikte çalışanların
(işçilerin) yoksullaşmasına tepki
olarak sosyalist ve sendikalizm
hareketine katıldı.
Kooperatif, iş
bölümü ve makine kullanımının gelişmesiyle işçi emeğinin sıradanlaşması ve
özerkliğinin kaybı bağlamında, çalışanların kendi yaşamlarına ait gücü, kendi
ellerine alma isteğini de yanıtlar
Kooperatif proje,
bizzat çalışanların denetimi altında , üretim araçlarının ortaklaşa mülkiyetini
eşlik eden, hem özel sermaye mülkiyetini ve hem de egemen ilişkileri
değiştirmeyi amaçlayan bir eylemi programlamaktır.
Üyeler arasında
hakları, gücü ve çıkarları adil bir paylaşımla sağlayan , ortak bir ekonomik
proje etrafında, insanların kendi kaderlerini eline alması yeteneği üzerinde
yeni bir toplum oluşturmayı çaba gösteren bir işbirliğini uygulamaya sokmaktır.
Kooperatif hareketi
, bu özelliğinden dolayı bazı ülkelerde ve dönemlerde, otoriter ve merkezi bir
tarzda ekonomiyi ve toplumu yönetmeyi odaklanmış siyasi güçlerce de
benimsenmiştirBu açıdan kalkınma /gelişme süreci incelendiğinde üç ekol
etrafında gruplandırılmış farklı kooperatif çözümler önerilmektedir:
-
İlki, sendikal
örgütlenme yoluyla işçilerin/çalışanların haklarının savunmasına
dayanır.
-
İkincisi, sosyalist veya komünist tipli
politik bir örgütlenme ile toplumu zorunlu değişimler şeklinde örgütlemeye dayanır.
-
Üçüncü
okul, kooperatizm ise, kooperatif organizasyon olan bir
girişimcilik çözümünü önerir.
Kooperatif hareketi
bugün, sosyal ekonominin bütünü içinde çeşitli üretken organizasyonlarından en
önemli birini temsil etmekte ve kurucularının formüle ettiği ütopyayı
gerçekleştirmeyi olanak veren tüm araçları ve yolları kullanmaktadır. 20.
Yüzyılın önemli kooperatif kuramcısı ve “Kooperatif Proje” yazarı Henri
Desroche, ahlaklı, adil ve dürüst bir dünya için eski toplumun
değiştirilebileceğinin umut ışıklarını yakmaktadır
[2].
4. TOPLUMSAL VE EKONOMİK AÇIDAN KOOPERATİFLER
4.1. Kooperatiflerin Ekonomiye Katkısı
Kooperatifler,
güncel karma ekonomi piyasası içinde önemli bir rol oynayan özerk, ekonomik
olarak üretken ve yenilikçi girişimlerdir:
- Kooperatifler
ortakları tarafından kurulan, yönetilen ve devlete bağımlı olmayan
kuruluşlardır;
- Kooperatifler,
piyasa koşullarında faaliyetlerini gerçekleştirdiklerinden ekonomik olarak
verimlidirler;
- Kooperatifler,
üretici/tüketici ortaklarının karar süreçlerinde bizzat yer almalarından dolayı
daha yenilikçi hizmetler üretirler;
- Kooperatifler,
rekabet ortamında çalışan işletmelerdir.
Kooperatiflerin mikro-ekonomik alanlarda ekonomiye katkıları
-
Kooperatiflerin
fiyatların oluşumuna katkısı
-
Kooperatiflerin
pazarların iyileştirilmesine katkısı
-
Kooperatiflerin
ürün farklılaşmasına (Katma Değer) katkısı
-
Kooperatiflerin
ölçek ekonomisine ulaşmaya katkısı
-
İstihdama
katkısı
-
Ekonomik
büyümeye katkısı
-
Risklere
karşı sigorta yardımlaşması gerçekleştirirler.
4.2. Kooperatiflerin Toplumun Katkısı
ortak aklı
karakterize eden dayanışma ruhunun da göstergeleridir,
Daha büyük bir
toplumsal bütünleşme sağlaması
Ekonominin ve
toplumun dinamikleşmesi
Adil ve sorumlu bir
toplumsal yapı oluşması
Yeni toplumsal
kurumların oluşması
Yöresindeki
kaynakları harekete geçirmesi
Birlikte çalışma,
paylaşma, adil ve dayanışmacı bir katılımcılık
küreselleşmenin
olumsuz etkilerini karşı koymada insanlara yardım ederler,
-
“küçük
işletme/birey” ile “pazar” arasında “bileşik geçit
noktaları” oluştururlar
-
“zor
bölgeler”de insanların yaşamasına ortam hazırlarlar;
-
Kooperatifler,
yerel ve bölgesel kalkınmanın önemli aktörüdürler;
-
Gelişmiş
pek çok ülkede kırsal yörelerdeki yerel hizmetleri kooperatifler
sürdürmektedir.
-
Kooperatif
işletmeler, toplumsal sorumluluğu geliştirerek, topluma önemli bir yurttaşlık
bilinci katarlar.
-
Topluma, toplumsal sorumluluk tohumları eken
nadir kuruluşlardır.
-
Sermayeyi
sosyal bir öz kazandırır
4.3. Kooperatiflerin sosyal güvenliğin savunulması ve
sürdürülmesine katkıları
- Kooperatiflere
katılım, demokratik toplum değerlerinin hayati çekirdeğidir;
- Kooperatifler
demokratik katılımın ve yurttaş olmanın okullarıdır;
- Kooperatifler
bireylere kendi geleceğini bizzat eline alma ve ortak amaçlarına ulaşmak için
örgütlenme olanağı sağlar;
- Kooperatifler
aracılığı ile insanlar, istihdam yaratırlar, özerk tarzda sosyal hizmetler ve
yardımlaşma sağlarlar;
- Risklere
karşı sigorta yardımlaşması gerçekleştirirler.
4.4. ORTAK
İŞLETMELERİN PROJELERİ- KOOPERATİF İŞLETMENİN PROJESİ
Su ürünleri /balıkçılık sektörünün genel görünümü şöyle öztlenebilir :
Krizle sürekli yüz yüze olan bir sektör / kriz faktörü çok olan bir sektör;
olumsuz ekonomik ortam /Türkiye’deki zor koşullar (ekonomik faktörler, spesifik
toplumsal ilişkiler, finansal sıkıntılar, vb..); tüketici gelirlerindeki
olumsuz gelişmeler; balıkçılık
filosundaki yatırım yetersizlikleri;
istihdamdaki sorunlar; sektörün
rekabet gücü; sektör ve bölge için
ekonominin ve toplumun aktörleri arasında ortak bir payda oluşturmak ;vb..
4.4.1.
Kooperatifler ne yapar ?
Son onlu yıllarda batı ülkelerinde “sosyal ekonomi modeli” olarak
adlandırılan bu sektör üç temel bileşene dayanır :
- Gerçek bir
ortak projeye dayalı kooperatifler;
- İmece, yardımlaşma sandıkları ve mediko-sosyal faaliyetleri;
- Ekonomik işlev üstlenen
dernekler/vakıflar.
Kooperatifler, su ürünleri ekonomisini organize ederler, ekonomiyi
toplumun hizmetine sokarlar.
— Kooperatifler
iki nedenden dolayı doğarlar ve gelişirler :
1. Tek başına
yerine getirilemeyen ekonomik ihtiyaçları yanıtlamak ve üretim faaliyetlerini
sürekli kılmak.
2. Büyük
ticari güçlere karşı kendilerini savunmak.
— Şu dört olay konunun saklı kalan yönlerini
açıklar :
- bireylerin
özerklik istemesi,
- ortak nitelikli
grupların ortaya çıkması,
- özel girişim
modelinin egemenliği,
- üreticiler arasındaki bağın farklılaşması.
Bir üretici ile kooperatifi
arasındaki en önemli bağ, üretici ile kooperatif arasında paylaşılan ortak bir
projedir. Kooperatifin uygulayacağı proje ortaklarının ihtiyaçlarını
yanıtlayan, onların kişisel veya ailevi projeleri ile bağlantılı
olmalıdır.
Bir balıkçı için pazarlama ve işleme kooperatifi, ortaklarının
ürünlerini toplayan, işleyen ve pazarlayan bir proje ile ortakları ile
bütünleşir. Ancak burada kooperatifin projesi bir işletme niteliğinde olduğu
gibi ortaklarının bireysel işletmeleri de bağımsız, fakat birbirlerini pazar
sürecinde tamamlayan işletmelerdir.
Genellikle ortakların işletmeleri küçük, kooperatifin işletmesi de
onları pazarla buluşturan orta/büyük boyutlu işletmelerdir.
Bir balıkçı, kooperatife katılırken şu üç öğeyi dikkate alır :
- ürününü değerlendirmek,
- işletme yönetimini, mesleki faaliyetini
ve yaşam kalitesini yükseltmek,
- kişisel ve mesleki projesini
gerçekleştirmek.
Kısa dönemde bir
balıkçının beklentileri şunlar olabilir :
- ürününe adil
bir fiyat elde etmek,
- kooperatifin
getireceği başarılı hizmetlerden yararlanmak:
- işletmesinin yönetimini iyileştirmek,
- kişisel projesi ile mesleki projesi arasındaki bağı sağlamak,
- işletmesini iyileştirmek,
- iyi bir çevre edinmek.
Orta / uzun
dönemde bir balıkçının kooperatifinden beklentileri de şunlar olabilir :
-
alanındaki üretimini sürekli kılmak,
-
pazara girişini denetim altına almak,
-
ürettiği ürün(ler)ünün politikasının
geliştirilmesinde ağırlığını koymak,
-
kooperatifin yarattığı dayanışma ortamından
yararlanmak.
Ortak balıkçı,
“benim işletmem” kavramı ile
“benim
kooperatifim” kavramını
“kooperatif
yaşam” biçimine dönüştürebilmelidir.
— Çünkü kooperatif ortağına ;
- tamamlayıcılık,
- sinerji,
- karşılaştığı çapraşık
durumlara yanıt,
- çalıştığı
alanda bir ürün ortamı (örneğin balıkçılık, avlak, işleme, pazar,
vb.. ortamı gibi),
- insanların formasyonu,
gibi çeşitli konularda yardım sağlar.
4.4.2. Bir Balıkçı
Kooperatifi Nasıl Çalışmalı ?
Bir kooperatif;
- ekonomik
faaliyeti kolaylaştırmak / geliştirmek,
- ekonomik
faaliyetlerin sonuçlarını iyileştirmek / artırmak,
için küçük balıkçıların kullanabileceği bir
piyasa aracıdır.
Bir balıkçı
kooperatif çalışmasını dört temel ilke çerçevesinde gerçekleştirir :
- serbest
katılım,
- demokratik
yönetim,
- tekelci
anlayış (salt ortakları ile çalışma anlayışı),
- akapitalizm
(kooperatifler, sermayeye kar aramazlar; kooperatif girişimin yarattığı
fazlalar, yatırılan sermayeye göre değil, kooperatifle yapılan işlem
oranında paylaşılır).
Kooperatife ortak bir balıkçı ile kooperatifi arasında şöyle bir bağlantı
bulunur :
a) Balıkçı, bir kooperatife
üye olarak çift yönlü bir yükümlülük alır :
- 1.
Avladığı/ürettiği balıkları kooperatife teslim etme;
- 2. sosyal
sermayeye katılma.
b)
Fazlaların bölüşülmesi.
Kooperatifler, yarattıkları fazlaların bir kısmını rezerv halinde (ayni /
nakdi) kendi bünyelerinde toplarlar.
5. KOOPERATİF PROJEYİ HAYATA GEÇİRME SÜRECİ
Kooperatifler, sorumluluk, dayanışma ve saydamlık üzerine
tesisi olmuş bir demokratik girişim tarzıdır.
Onlar, temel amacı üyelerine bireysel ve kolektif hizmetler vermek olan
kişi şirketleridir. Ortakları ve ayni
zamanda müşterileri, üreticileri veya işçileri olan üyeleri ile
kooperatif arasında, karşılıklı ve sürdürülebilir yükümlülükler,
kurulur.
Kuruluş sürecinde izlenecek en iyi yol , reel olarak
kooperatif işletmeyi çalışabilir bir duruma getirecek nihai grup kararına
varmadan önce, aşama aşama sistematik olarak kooperatifin alt yapısını
hazırlamaktır. Kooperatifler, diğer işletmelerinden üç noktada ayrılırlar :
- Kooperatif
işletmenin amacı farklıdır (onlar, üyelerine hizmet vermek için kurulurlar),
- Kooperatif işletme,
üyelerinin ortak mülkiyetindedirler ve ortaklarının denetimi altında
çalışırlar,
- Kooperatif
işletmenin kazancı, üyeleri ve kullanıcıları arasında dağıtılırlar.
Kooperatif projesinde sekiz aşama
Her aşamada
yapılacak etkinlikler ve ilgili aktörler
şöylece özetlenebilir :
1. Ortak bir sorun
ve uygun bir çözüm bulmak; umut verici bir fırsat tespit ettikten sonra ortak
bir ekonomik inisiyatif düşüncesi (proje konusu) geliştirmek;
2. Potansiyel
üyelerin yararına oluşturulacak projeyle ilgili
fikir birliği oluşturmak;
3. Potansiyel
liderleri çıkarabilecek öncü bir grup oluşturmak, bir çalışma planı hazırlamak
ve görevleri dağıtmak;
4. Ortaklarla
yapılacak bir ankete dayalı olarak fizibilite etüdü yapmak;
5. Potansiyel
üyelerin güvenini kazanmak ve kurumsal yapıyı geliştirmek;
6. Ayrıntılı
bir işletme planı ile üyelerin bağlılığını sağlamak;
7. Belli başlı diğer
paydaşların taahhüdünü sağlamak;
8. Kooperatif
girişimin işletmeye açılabilmesi için gerekli varlıkları ve personeli sağlamak.
6.SONUÇ : KOOPERATİÇİLİĞİ GELİŞTİREBİLMEK İÇİN NE YAPMALI
?
1. Kooperatifçilik
sektörünün kapsamını balıkçı toplumuna iyi anlatmak
- Öncelikle toplumun her kesimine kooperatifi ve
kooperatiflerde rol alabilecek kesimlerin niteliklerini ve nedenlerini
anlatacak örgün ve yaygın eğitim çalışmaları;
-Ekonomide kooperatiflerin yerini ve önemini, ülkeden ve
dünyadan örneklerle anlatacak eylemler;
- Bir girişim tipi olarak kooperatif işletmelerini
araştıran, inceleyen, onları piyasa mekanizması içinde çalışma koşullarını
ortaya koyan eylemler;
- Farklı
deneyimleri örnekleyerek kooperatif kimliğini belirleyen ve geliştiren
eylemler;
- Ulusal
kooperatif istatistiklerini toplama ve geliştirme eylemleri;
-
Kooperatif eğitimini ve formasyonunu geliştirme eylemleri.
2.
Kooperatifçilik ve sosyal girişimlere uygun yeni hukuki biçimleri arama
eylemleri.
- Ülkede ve dünyada kooperatif ve benzeri kuruluşları ve
yasal dayanaklarını araştırma ve
geliştirme.
3. 1995’de ICA
tarafından yeniden gözden geçirilmiş kooperatif tanım ve ilkelerini; ILO’nun bu
ilkelerin uygulanması konusunda aldığı tavsiye kararını; AP’nun 2002’de kabul ettiği Avrupa Kooperatif
Şirketi statüsünü ve yine AB Komisyonunun 2004’de yayınladığı AB’de Kooperatifleri Geliştirme
raporunu dikkate alarak ulusal kooperatifçilik mevzuatının yeniden
düzenlenmesine ilişkin eylemler.
4. Özellikle gelişmiş ülkelerde bir kamu
hizmeti - özellikle gıda üretiminde- gözüyle bakılan tarım/su ürünleri
kesiminde kooperatifçiliğin temel alınmasını sağlayacak eylemler.
Kaynaklar :
ÇIKN, A. , A.R.
KARACAN (1994), Genel Kooperatifçilik,
E.Ü.Ziraat Fakültesi Yayını, İzmir
DESROCHE, H. (1976),
Le Projet Coopératif, les Editions Ouvrieres,Paris
GÖNCÜOĞLU, H., Y.D.
ÖZBİLGİN, V. ÜNAL (2011), “A Preliminary
Study on Sustainability of Fishery Cooperatives in the North-eastern
Mediterranean, Turkey”, in : Su Ürünleri Dergisi 28 (2) : 41-46, http://egejfas.org/pdf/2011-2/2011_28_2_2.pdf
TOKAÇ, A. Ve ark. (2010), Ege Denizi Balıkçılığı, Deniz Ticaret Odası İzmir Şubesi Yayını,
Şanal Matbaası, İzmir, 371 s.
ÜNAL, V. (2006), “Profile of fishery cooperatives and
estimation of socio-economic indicators in marine small –scale fisheries: case
studies in Turkey” , in :
Tesis presentada y defendida publicamenta para la ontencion del titulo de maşer of sience en economia y
gestion de la actividad pesquera , Barcelona, 3 de Abril de 2006
ÜNAL, V. , M. YERCAN
(2009),Ege Kıyıları Su Ürünleri
Kooperatifleri, Su Ürünleri
Kooperatifleri Merkez Birliği Yayınları
No. 1, Bornova, 130 s.
