Bu makalede, bu yazı dahil 9 alt başlık halinde , tarımsal
kooperatif örneğinden hareket ederek bir kooperatifin işletmeye geçiş aşamasına
kadar, kuruluş çalışmaları konusunda neler yapılması gerektiği tartışılacaktır.
Çok farklı tipleri olan kooperatiflerin kurulması ve işletmeye açılması
konusunda standart bilgiler bulmak mümkün değildir. Her yöreye ve her konuya
göre farklı kooperatif tipleri seçilebilir. O nedenle ekonomik, kültürel ve
yerel çevre koşullarına göre, bir örnekten diğerine , her duruma göre özel bir
yaklaşım ve çözümleme gerekir. Başlıca karar aşamaları Üyeleri tarafından
denetlenen bir kooperatifin kurulması, bir çok paydaşları ve aktörleri
içermesinden dolayı, karmaşık bir süreçtir. İlk olarak kurulacak kooperatifin
amaçları, yapısı ve organizasyon biçimi tartışılmalı ve düzenlenmelidir. Kuruluş
sürecinde izlenecek en iyi yol , reel olarak kooperatif işletmeyi çalışabilir
bir duruma getirecek nihai grup kararına varmadan önce, aşama aşama sistematik
olarak kooperatifin alt yapısını hazırlamaktır. Bu aşamalar, nihai karara
varmadan önce belirlenen çeşitli parkurları teşkil eder. Her aşama,
cevaplanması gereken pek çok sorular ortaya koyar. Genel olarak bu aşamalar,
kooperatif işletmenin başarısında veya başarısızlığında çok kritik evreleri
temsil ederler. Bu aşamaları ayrı ayrı ele alarak, her aşamada kimlerin, neleri
ve nasıl yapmaları gerektiği üzerinde durulacaktır. İyi bir hazırlık sağlam bir
temel yaratır, ama ayni zamanda uzun ve karmaşıktır Bir çok yönden
kooperatifler de diğer işletmelere benzerler. Onlar , teknik olarak benzer
tesislere sahiptirler, ayni fonksiyonları yerine getirirler ve sağlıklı ticari
uygulamaları sürdürmek zorundadırlar. Bu konularda yapılacak hazırlık
çalışmaları, piyasada aktif olan diğer işletmeler gibi ayni öneme haizdirler.
Bununla birlikte kooperatiflerin kendine özgü özelliklerinden dolayı işletme
sürecine girebilmeleri daha karmaşıktır. Daha önceki bölümlerde belirtildiği
gibi kooperatifler, diğer tarım işletmelerinden üç noktada ayrılırlar : -
Kooperatif işletmenin amacı farklıdır (onlar, üyelerine hizmet vermek için
kurulurlar), - Kooperatif işletme, üyelerinin ortak mülkiyetindedirler ve
ortaklarının denetimi altında çalışırlar, - Kooperatif işletmenin kazancı,
üyeleri ve kullanıcıları arasında dağıtılırlar. Gelecekte katılabilecek üyeleri
kooperatife çekebilmek için kooperatifin kavradığı etkinlikleri planlamak ve
geliştirmek gerekir. Bir kooperatifin kurulması, projenin orijinindeki kişileri
ve öteki paydaşları dahil eden interaktif bir öğrenme sürecidir : potansiyel
üye çiftçiler, öncü liderler, toplumun üyeleri, fon sağlayıcılar, üstenciler
veya müşteriler. Kooperatifin kuruluşu ilan edilmeden önce, kooperatif için
yeter sayıda üye miktarı olması gerekir. Kooperatifin ilk açılışında
kooperatife katılanlar, ondan gurur duymalıdırlar. Kooperatif için inisiyatif komplekstir.
Zira kabul edilecek tarımsal kooperatifin amaçları, misyonu ve fizibilitesi
üzerinde bir anlaşma sağlanması gerekir. Kooperatif öncülerine ve
danışmanlarına herkesin güven duyması çok önemlidir. Öncü üyeler ve potansiyel
üyeler bizzat kendilerini ilgilendiren bir proje etrafında anlaşabilmelidirler.
Böyle bir durum yoksa, kooperatifin kurulup işler hale getirilmesi için
üyelerin destek ve finansman yükümlüğünü sağlamak güç olacaktır. Yine kurumsal
sermaye ve emekle beslemek için kaynak bulmakta bazı engellerle
karşılaşılabilir. Kuruluş süreci esnasında üyelerin deneyim eksikliği, büyük
ölçüde danışmanlarla giderilebilir. Danışmanlar, karar alma süreci sırasında
meydana gelebilecek karmaşık hususların iyileştirilmesine yardım edebilirler.
Ticari, teknik, örgütlenme, finansal ve hukuki düzenlemelerde
karşılaşılabilecek sorunların çözümünde danışmanlardan yardım alınabilir.
Danışmanların seçimi, bilgi ve deneyim temeli üzerinden mesleki ve güven
ölçütlerine göre dikkatle yapılmalıdır. Kendi bütünlüğü içinde süreçler oldukça
zaman alabilir. Genellikle çok sayıda formel ve informel toplantılar
yapılabilir ve büyük bir bireysel grup ve örgütlerle koordinasyon sağlanması
için önemli çabalar sarf edilebilir. Öncü liderler, projeyi sonuçlandırmak için
tüm nitelikleri belirlemek durumundadırlar : ekspertiz, heyecan, uygulama ruhu,
özveri, azim . Kooperatifin kurulmasında sekiz aşama Bir kooperatifi kurmak
için izlenecek kesin kuralların olduğu söylenemez. Burada verilecek kuruluş
aşamalarının tüm durumları kapsayacak bir liste oluşturacağını da söylemek
mümkün değildir. Bununla beraber, tüm kooperatif biçimlerinin ortak paydasını
oluşturabilen kuruluş aşamalarını sekiz başlık altında toplamak mümkündür .
Burada her aşamada, nelerin , nasıl ve kimler tarafından yapılaması gerektiği
açıklanmaya çalışılacaktır. Bir kooperatifin nihai amacına ulaşması , bu
sayılmış aşamalardaki adımlarda istenenlerin yerine getirilmesiyle sıkı sıkıya
bağlantılıdır . Her aşamada yapılacak etkinlikler ve ilgili aktörler çizelge 1’de
özetlenmiştir. Kooperatifi kurmak görevini yükümlenen grubun bu sekiz aşamada
yapacağı işler şunlardır :
1. Ortak bir sorun ve uygun bir çözüm bulmak; umut verici
bir fırsat tespit ettikten sonra ortak bir ekonomik inisiyatif düşüncesi
geliştirmek;
2. Potansiyel üyelerin yararına oluşturulacak işletmeyle
ilgili fikir birliği oluşturmak;
3. Potansiyel
liderleri çıkarabilecek öncü bir grup oluşturmak, bir çalışma planı hazırlamak
ve görevleri dağıtmak;
4. Ortaklarla
yapılacak bir ankete dayalı olarak fizibilite etüdü yapmak;
5. Potansiyel
üyelerin güveni kazanmak ve kurumsal yapıyı geliştirmek;
6. Ayrıntılı bir
işletme planı ile üyelerin bağlılığını sağlamak;
7. Belli başlı diğer paydaşların taahhüdünü sağlamak;
8. Kooperatif girişimin işletmeye açılabilmesi için gerekli
varlıkları ve personeli sağlamak.
Bu seki z aşamayı
birbiriyle bağlantılı ve tekrarlamalı bir süreç olarak düşünmek daha uygundur.
Her aşamada yapılması gereken faaliyetler bir sonraki aşamaya geçmeden
tamamlanmalıdır; yeni veriler ortaya çıktığı zaman genellikle bir önceki
aşamaya dönülmesi önerilir. Daha önce alınmış kararlarda düzeltme yapma
gerekebilir ve süreç bu yeni bilgilerle kısmen tekrarlanabilir. Süreç
başlamadan önce her aşama için, öncü grup yeni aşamaya geçmenin ön koşullarını
belirlemelidir. Ayni şekilde yeni aşamaya geçilmemesinin de kriterleri
belirlenebilir. Belirlenecek kriterler, bir süreci terk etmenin ve yeni süreç
için başka yolların keşfedilmesinin zamanının geldiğini işaret ederler.
Genel bir kural olmamakla birlikte, kooperatif kurma sürecinde sekiz etkinlik
aşaması gerçekleştirilir :
Her aşamada
gerçekleştirilecek etkinlikler şöylece özetlenebilir (Her aşama ayrı bir yazı
konusu olacaktır) :
Aşama 1.
Temel
kavramı geliştirmek : temel kavram ve kabul edilebilir fikirler geliştirmek; motive edilmiş
temel bir grup teşkil etmek; temel sorunları
tanımlamak ; pek çok seçeneklerden biri olarak kooperatif biçimini tartışmak ;
bilgiler toplamak ; ilginç pazar/ekonomik ihtiyaçları incelemek; problemin tabiatını ve büyüklüğünü tartışmak ;
problemin sosyal ve ekonomik görünümlerini incelemek.
Aşama 2. Bir
uzlaşmaya varmak: saptanmış sorunlara ve yakalanacak
fırsatlara yanıtlayacak kooperatif tipleri hakkında toplanan bilgileri çekirdek
grupta tartışmak; diğer organizasyon
seçeneklerini incelemek ; kooperatif çözümüm doğasını ve büyüklüğünü incelemek
için hazırlık toplantıları yapmak ; halka açık bir toplantı sırasında
kooperatif yaklaşımı önermek ; şayet potansiyel üyeler kendileri için yeterli
fayda görürse, bir başlangıç bütçesi hazırlamak .
Aşama 3. Öncü komite oluşturmak : liderleri tanımak/tanımlamak ; öncü
bir komite oluşturmak ; çalışma grupları teşkil etmek; takvim ve görevler
hakkında anlaşma sağlamak; izleyen aşamalar için potansiyel üyelere görevler vermek; potansiyel üyelere güven vermek.
Aşama 4. Etüt
ve Anket : potansiyel üyelerle anket yapmak ; fizibilite etüdü hazırlamak; fizibilite üzerinde anlaşmak ve
paydaşları bilgilendirmek ; üçüncü kişilerden uzmanlık ve destek sağlamak.
Aşama 5. Organizasyon
biçimi : örgütsel yapıyı
belirlemek ; anasözleşme ve yönetmelik tasarılarını veya tüzükleri hazırlamak ;
sermaye ihtiyacının neler olduğunu belirlemek ; başlangıç sermayesini toplamak
(üyeler, üçüncü kişiler).
Aşama 6. Üyelerin
yükümlülükleri: ayrıntılı bir işletme
planı hazırlamak ; faaliyetin yasal kimliğini belirlemek ve açıklamak ; muhasebe/mali
sistem hazırlamak; işletme planını onaylayan
ilk genel kurulu toplamak ; üyeleri kaydetmek ve onların getirecekleri
özkaynakları kabul etmek ; yönetim kurulunu seçmek.
Aşama 7. Diğer
paydaşları katmak : müşteriler veya üstenciler ile ilişkileri düzenlemek ; bir müdür atamak ;
gerekli tamamlayıcı finansmanı sağlamak.
Aşama 8.
İşletmeye açmak : üyeler genel kurulunu
toplamak;komisyonlar kurmak ; ek finansman / gerekli aktifleri sağlamak ;
gerekli izinleri almak, ilk finansal ve idari işlemleri başlatmak ; personel
almak.
Kaynaklar :
1. FAO, 2001, Développement des Coopératives
Agricoles : Manuel a l’Intention des Formateurs. Rome. ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/005/x0475f/x0475f00.pdf
2. Brian M.
Henehan and Bruce L. Anderson, 2001, Conidering cooperation : A guide for new
cooperative development, Cornell University, Ithaca, New York 14853-7801, (http://cooperatives.dyson.cornell.edu/pdf/resources/eb0101.pdf)
3.http://www.ruralfinance.org/fileadmin/templates/rflc/documents/1256901552399_Agromisa_AD_38_F.pdf
6. http://www.coopzone.coop/fr/book/print/50
9.http://www.davar.gouv.nc/portal/page/portal/davar/librairie/documents/reglementations/aides_nc_secteur_rural/guide_cooperative.pdf
10. http://www.omafra.gov.on.ca/french/busdev/facts/02-020.htm
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder