BİR KOOPERATİF KURMAK: 4. Aşama : Ortaklarla anket ve fizibilite etüdü

Aşama 4 :  Ortaklarla anket ve Fizibilite etüdü

Bu aşamada çekirdek  grup, öncü komitenin liderliği aracılığı ile, önerilen kooperatifin kuruluş işlemlerinin ayrıntılarını geliştirirler. Önerilen kooperatifin yaşayabilirliğini bilmek için, pazar odaklı ayrıntılı bir fizibilite etüdü ve üyelerle birebir bir anket   yapılmalıdır.

Fizibilite etüdünün amacı, kurulacak kooperatifin lehine ve aleyhine olacak fırsatları incelemek veya  işletme formasyonunu engelleyen ve ayni zamanda onun yaşayabilirliğini olanak veren diğer faktörleri gözden geçirmektir. Bu aşamada aşağıdaki konular sorgulanmalıdır :

·         Pazarlanacak ürünlere talep durumu

·         Pazarın potansiyeli ve zorlukları

·         Altyapılar ve lojistik hizmetler

·         İşlem maliyetleri

·         Mevcut finansman durumu

Ayrıca aşağıdaki soruların yanıtları araştırılmalıdır :

·         Faaliyetin karlılığı için asgari iş hacmi nedir ? (karlılık eşiği)

·         Belirli bir alanda hizmet sunabilmek için kritik katılım eşiği nedir ?

·         Kooperatife destekleyecek  ve bağlanacak yeter sayıda potansiyel üye var mıdır?

·         Üyeler kooperatiften neler beklemektedirler ?

·         Yeterli iş hacmine ulaşmak için üyeler nasıl teşvik edilmeli ?

·         Kooperatifi geliştirmek  ve yönetmek için yeter  sayıda yetkin lider var mı?

·         Üyelerin ihtiyaçları ile kooperatifin karlılığı arasında denge nasıl kurulabilir ?

·         Grup, karar alma bakımından yetenekli midir ?

Yerel çiftçi inisiyatifleri, kooperatifçiliğin fırsatlarını çoğaltabilirler. Öncü komite ayni zamanda, mevcut kooperatifler ile çalışmak için var olan fırsatları da değerlendirmelidirler. Mevcut kapasiteleri kullanmak daha iyi ise, paralel ayni çabaları dağıtmaktan veya aşırı maliyet kapasitelerinin oluşturmaktan kaçınılmalıdır. Diğer kooperatiflerle ortak bir girişim oluşturmak veya ittifak yapmak, potansiyel ortaklar için daha iyi bir ekonomik seçenek teşkil  edebilir.  Daha önceden yapılmış olan pahalı yerel yatırımlar, ekipmanlar veya araçlar ya da oluşturulmuş işlemler  gözden geçirilmelidir. Bölgede  var olan başka kooperatif veya daha önce kurulmuş olan benzer bir organizasyon tarafından gerçekleştirilmiş işler ve deneyimler, başarılar veya başarısızlıklar dikkate alınmalıdır.

Örnekolay  2.  Yanlış planlama ve kötü tahminler Gana’nın bir pirinç kooperatifinde izlenen örnek, bir kooperatif kurmadan önce iyi bir planlamanın  ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. Bu kooperatifin amacı çok asil idi : ortaklaşa eylemle  kırsal yoksullukla mücadele etmek . Kooperatifi kuranlar, iyileştirilmiş tarım teknikleri sayesinde verimliliği artırmak ve ekilen  pirinç alanların genişleterek  çiftçilerin gelirlerini artırmayı umuyorlardı. Pirinci ortaklaşa pazarlayarak  daha yüksek fiyatların oluşmasını bekliyorlardı. Oysa Ganalı çiftçilerin karşılaştıkları durum ise bu beklentilerden çok uzak oldu. İyileştirilmiş tarım yöntemlerini kabul etmek için  teknik araçları ve uzmanlıkları  temin etmede bazı önemli engeller ortaya çıktı : parçalanmış araziler, çoraklaşmış topraklar ve  çiftçilerin büyük çoğunluğunun tarımsal kredilere ulaşamaz hale gelmiş olmaları. Bu engelleri aşmak için Ganalı çiftçiler, yukarıda bahsedilen kooperatifi kurdular. Başlangıçta beş çiftçi “nobua” olarak örgütlendi .  Bu örgütlenme biçimi, çiftçilerin kendi aralarında her birinin arazi parçalarını birlikte ekip biçmelerine olanak veren yerel bir örgütlenme sistemidir. Bu kaynak birleştirme,  çiftçilerin modern tarım yöntemlerini benimsemesine olanak verir. Ancak,  başlangıçtaki modern tarım tekniklerini uygulama,  uzmanlıklarla desteklenemediğinden , kooperatif vasat bir düzeye aşamadı. Çiftçiler, üretimde ve gelirde bekledikleri artışlara ulaşamadılar.  Bu başarısızlığın ardından kooperatif, pazarlama , modern tarımsal üretim ve işleme yöntemleri konusunda üyelerin idari sorumluluk almalarını sağlamak   için  dış kaynaklı bir eğitim yardımı elde etti. Eğitim, üretimi iyileştirdi, fakat yeni üretim teknikleri ile birlikte yükselen maliyetler konusunda ortak çiftçileri hazırlayamadı. Ayni şekilde onları, kuraklık risklerine ve talep düşüşlerine karşı da koruyamadı. Hayal kırıklığına uğrayan kooperatifçi üyeler, kooperatife güvenlerini kaybettiler ve büyük çoğunluğu kooperatiflerinden ayrıldılar. Bu örnek, kooperatifin sürdürülebilirliğini tehdit eden öğelerin dikkate alınmadığı  kötü bir planlama örneğidir. Kooperatif kurulurken ilk yapılması gereken ortakların eğitimi olmalıdır . Ortak olabilecek çiftçiler, hem teknik bilgi bakımından , hem ekonomik bilgi bakımından hem de kooperatif yönetimi bakımından eğitim almış olsalardı, durum çok daha farklı olabilirdi. Kuruluş fizibilite etüdünde, pirinç piyasasının koşulları, iklimsel veriler de hesaba katılmalıydı.  Böyle bir fizibilite etüdüyle üretim, gelirler ve maliyetler daha gerçekçi tahmin edilebilir ve daha gerçekçi bir çözüm önerilebilirdi.

Potansiyel üyeler üzerinden yapılacak bir inceleme, kooperatif işletmenin fizibilitesini  çıkarmaya yardım etmek ve güven sağlamak için faydalı olacaktır.  Böyle bir inceleme, potansiyel üyelerin kooperatife girmelerinde ve desteklemelerinde , çalışmaları değerlendirmelerine yardımcı olur. Potansiyel üyelerle görüşmeler yaparak ve onlara anket soruları sorarak , potansiyel üyelerin profilleri ve istekleri hakkında bilgiler elde edilebilir :

·         potansiyel üyelerin ikamet yeri

·         işletme büyüklüğü ve tipleri

·         yetiştirdiği ürün tipleri ve parselleri veya hayvan sayısı ve özel hizmet ihtiyaçları

·         kooperatif faaliyete yatırım imkanı ve isteği

·         önerilen kooperatife katılma(mal düzeyinde) isteği

·         üyeler olarak sorumlulukları ve kuralları kabullenme isteği

·         genel olarak kooperatif faaliyetlere karşı davranışları

Ayni zamanda üyeler, sorun alanında kooperatifle bütünleşerek sorunlarını çözebileceklerse, kararları  “evet/hayır” olacaktır. Yanıtları “hayır              ise üyeler serbest kalacak, özel sektördeki  rakiplerine veya diğer kooperatiflere gideceklerdir.  Böyle durumda yeni kurulacak kooperatifin iş hacmi düşük kalacak ve kar marjları büyük miktarda azalacaktır.  Ayrıca üyeler hakkında önerilen işlemlerin potansiyel  etkileri de incelenmelidir.

 Öncü komite, fizibilite etüdünü kendi içinden seçeceği üyelere yaptırabileceği gibi, bir danışman(lık)dan da hizmet yardımı alabilir. Bazı ülkelerde fizibilite etütlerine  yardımcı olan devlet kuruluşlar,  yerel kuruluşlar, yerli veya yabancı kredi kuruluşları finansal veya teknik yardımlarla destekçi olabilmektedirler.

Çok sayıdaki insanı ilgilendiren gönüllü birlikleri organize etmede, belirli bir dış destek biçimine ihtiyaç duyulur. Bu destek,  yeni kurulan kooperatiften finansal bir çıkarı olmayan, fakat grubun amaçlarını destekleyen  kişilerden veya organizasyonlardan gelebilir.  Kooperatif federasyonları böyle durumlarda önemli rol oynarlar. Benzer şekilde çiftçi meslek örgütleri  fırsatların , kaynakların ve fonların araştırılmasında katalizör  görev alarak öncü komiteye yardımcı olurlar ve kooperatifin kuruluşunu destekleyebilirler.   Bu gibi mesleki kuruluşlar ayni zamanda, hukuki ve finansal konularda uzmanlık yardımı da yapabilirler.

Dördüncü aşama sırasında yapılması gereken  başlıca etkinlikler aşağıda özetlenmiştir .

Aşama 4 :  Ortaklarla anket ve fizibilite etüdü İlgili aktörler : temel grup, potansiyel üyeler, danışmanlar/danışmanlık, finansiyerler -  fizibilite etüdü yapmak - potansiyel üyelerle anket yapmak - fizibilite üzerinde anlaşmak ve  paydaşları bilgilendirmek - üçüncü kişilerden uzmanlık ve destek sağlamak