KOOP/YORUM
Dr. Ayhan ÇIKIN
Kooperatif işletmeleri diğer
işletmelerden ayıran farklılıkları şu başlıklar altında incelemek mümkündür :
- Mülkiyete katılım açısından
- Kararlara katılma açısından
- Sonuçların paylaşımı açısından
Mülkiyete katılım açısından
· Kooperatif işletme :
Üye payı, üye adına kayıtlıdır.
Genel olarak, üyenin pay senedinde zaman içinde bir fiyat artışı
gerçekleşmez. Üyenin pay senedi, ancak kooperatif tarafından nominal değeri
üzerinden satın alınabilir. Bazı ülkelerde
yasalar kooperatiflere, üyelerine veya üye olmayanlara satılmak üzere
yatırım senetleri çıkarma yetkisi verirler.
Üyenin sorumluluğu , çoğu gelişmiş ülkelerde payı düzeyindedir.
1163 sayılı Kooperatifler Kanununda ortaklar sınırlı ve/ veya sınırsız
sorumlulukla yükümlendirilebilirler (KK,Md. 29-30).
·
Hisse senetli
sermaye şirketi (Örneğin anonim şirket) :
Genel olarak hisse senedinde bir isim yoktur. Kayıtlı olmadıkça hisse senedine kim sahipse ona aittir.
Sermaye şirketlerinde hisse senedinin fiyatı artabilir. Hisse
senedi sahibi, paylarını anlaştığı fiyat üzerinden başka birisine satabilir.
Hisse sahibinin sorumluluğu, sahip olduğu hisselerin değeri ile
sınırlandırılır.
· Kar amacı olmayan organizasyon :
Dernek, vakıf işletmelerinde mülkiyet payı yoktur. Üyeler, üyelik
sözleşmesinde belirtilmiş olan yıllık bir aidatı ödemeyi yükümlendiklerinde üye
olarak kabul edilmişler veya üye seçilmişlerdir; yıllık aidatlarını her sene
öderler.
Her insan,-
organizasyonun sunduğu hizmetlerden
yararlansın veya yararlanmasın-,organizasyonun amaçlarını desteklediği sürece ona üye olabilir.
Karar almaya katılım açısından
· Kooperatif işletme :
Sahip olduğu sosyal payların miktarı ne olursa olsun, bir üye Genel Kurulda ancak bir oya sahiptir.
Anasözleşmede yer almak kaydıyla, bir ortak bir başka ortağın yerine oy
kullanabilir ( KK, Md.49).
Geniş ve dağınık üyeliklere sahip bazı kooperatifler, üyelerin
temsil edilmesinde bir ara yapı
uygulayabilirler (örneğin bir delege,
bir coğrafi bölgeyi veya bir üye grubunu
temsil eder). Üye sayısı 1000’i aşan kooperatiflerde anasözleşmelerde yer
alması kaydıyla, 1 üye en fazla 9 üyeyi temsilen oy kullanabilir
(KK, Md. 49)
Bazı ülkelerde bir üye, oyunu üçüncü bir kişiye emanet edemez,
vekalet yoluyla oy kullanamaz (Kanada örneği).
Yatırım senedine sahip olanların oy hakkı sınırlıdır.
· Hisse senetli sermaye şirketi :
Genel kurulda bir hissedar,
sahip olduğu şirket hisse senetleri kadar oy hakkına sahiptir.
Hissedar, başka hissedarların oylarını vekaleten elde edebilir.
· Kar amacı olmayan organizasyon :
Dernek ve vakıf gibi kuruluşlarda genel olarak “bir kişi, bir oy”
kuralı uygulanır. Mevzuatın izin vermesi halinde delege sistemi veya vekalet
sistemi uygulanabilir.
Sonuçların paylaşımı açısından
·
Kooperatif işletme
Kooperatif yasaları, üyelik hisselerine faiz ödemeyi
yasaklayabilir veya sınırlandırabilir. Örneğin Türk Kooperatifçilik Kanununda,
anasözleşmede yer almak kaydıyla ve gelir gider farkının en az % 50’si
ortaklara dağıtılmak kaydıyla, ortak paylarına Devlet Tahvillerine verilen en
yüksek faiz oranına geçmeyecek şekilde faiz ödemesi yapılabilir (KK, Md. 38/3).
Fazlalar, rezervlere aktarılabilir veya her bir ortağın kooperatifle
gerçekleştirdiği işlemler oranına göre risturn
biçiminde ortaklara ödenebilir.
Bazı durumlarda mevzuat (örneğin Kanada, Fransa), yatırım
senetleri ihraç etmiş olan kooperatiflere, bu paylar üzerinden temettü
biçiminde fazlanın bir kısmını ödeme olanağı verir.
Bazı ülkelerde yasalar, kooperatifin genel rezervinin kısmen veya
tamamen bölüşüleceğini veya bölüşülemeyeceğini
genel kurul kararına bırakır. Türk
Kooperatifler Kanunu, kooperatifin tasfiyesi halinde geri kalan “net
aktifin” ortaklar tarafından nasıl
paylaşılması gerektiğini anasözleşmeye bırakmıştır. Eğer anasözleşmede benzer
hüküm yoksa, “net aktif”in Türkiye Milli Kooperatifler Birliği’ne kalacağını
belirtmektedir (KK, Md. 83/3).
Bazı ülkelerde, konut, sağlık veya çocuk bakımı gibi bazı
kooperatifler, kar amacı gütmeyen kooperatifler olarak yapılanmışlardır; bu
kooperatiflerde fazla, üyelere dağıtılmazlar.
· Hisse senetli sermaye şirketi :
Sermaye şirketlerinde karların paylaşımı , hisse senetleri üzerinden gerçekleştirilir.
Karlar, şirkete yatırılmış veya farklı hisse kategorilerine göre
öngörülmüş haklara göre temettüler şeklinde dağıtılır.
Hissedarlar, bazı yasal düzenlemelere dikkate alarak işletme varlıklarının tümüne el koyabilirler.
·
Kar amacı olmayan
organizasyon :
Vakıf ve derneklerde elde edilmiş fazlalar üyelere ait
değildir, organizasyona aittir. Fazlalar
üyeler arasında dağıtılmazlar, fakat genellikle organizasyonun bölüşülemeyen
rezervi içine dahil edilirler.
Kooperatifçi
selamlarımla…
Dr. Ayhan ÇIKIN
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder