KOOP/YORUM
Dr. Ayhan ÇIKIN
KOOPERATİFLER GEREKLİ Mİ ?
Pazar koşullarında insanlar, sahip
oldukları emek, toprak, sermaye ve
girişimcilik gibi üretim kaynaklarını
satarak , kiralayarak ya da bizzat kendisi kullanarak gelir elde ederler. Bu gelirleri, kendi ve ailesinin ihtiyaçlarını
gidermek için yaptığı harcamaları finanse ederler; bir kısmını da tasarruflar şeklinde bankalarda toplarlar.
Özellikle mal ve hizmet üreterek ekonomiye katılma işlevine
sahip olan kişi veya kuruluşlara ekonomide “işletme”
adı verilir.
Günümüz ekonomi koşullarında “işletme
kurma” için yapılan yatırımlarda iki gerçeklik ön plana
çıkmaktadır :
-
emeğe bağlı yatırımlar ve,
-
sermayeye bağlı
yatırımlar’.
Sermayeye, özellikle likit sermayeye
bağlı yatırımlar salt “kar
arayan” yatırımlardır.
Bu tip sermaye sahibi, yatırıma gidecek 1 TL’nin getireceği getiri nerede
çok yüksekse hemen o mahrece yönlendirilir. Bu sermaye küreselleşmiş bir
sermayedir. Kar oranlarının yüksek olduğu yerlere hızla aktarılarak yerli
ekonomilerin çökmesini sağlarlar (Türkiye 2001 krizi örneği).
Emeğe bağlı yatırımların özünde ,işyeri sahibi (örneğin
çiftçi) hem yatırımcı ve hem de yönetici konumundadır. İşyeri
sahibi, yatırım yaptığı organizasyon içinde çalışır, işçisiyle, müşterisiyle,
toplumla sürekli bağlantılıdır. Bu nedenle kooperatifler, daha çok emeğini
gelire dönüştüren kişilerin, çiftçilerin ortaklaşa kurduğu bir
işletme tipidir. Kooperatifçilik, sermayenin araç olarak hizmet ettiği
ve fazlaların (kapitalist dilde karın) dağıtımı, yatırılan
sermayeye göre değil, kooperatif girişim ile ortaklar arasında
gerçekleşen ticari işlem üzerine oturtulmuş çağdaş bir işletmecilik vizyonudur.
Kooperatifler, ekonomik faaliyetlerin ortaklaşmalar yoluyla
gerçekleştirilmiş , yeniden gruplandırılmış farklı bir tür şirket biçimidir .
Başlıca özellikleri :kardan ziyade üyelerine / topluma hizmet amacı
güderler; yönetim özerktir; demokratik karar süreçleri ile çalışırlar;
gelirlerin paylaşımındaki özelliği risturn biçimindedir.
Kooperatifler dağınık kaynakları
ekonomiye sokarak üretimi artırırlar, maliyetleri düşürürler; özellikle
tarımsal pazarları organize ederek üretici-tüketici arasındaki zinciri
kısaltırlar, fiyatların çiftçiler lehine oluşmasını sağlarlar; ürünleri
sınıflandırarak, işleyerek yeni ürün çeşitleri yaratırlar, katma değer
yaratarak ortaklarının gelirini yükseltirler; ölçek ekonomisine yaklaşarak
maliyetleri düşürürler, yapay fiyat yükselmelerini engellerler.
Ekonomik teori açısından kooperatifleri gerekli kılan en önemli neden“bölüşüm”de görülen
sıkıntılardır.Sanırım kooperatiflerin bu işlevi 21.
Yüzyılda daha net olarak ortaya çıkacaktır… Bilindiği gibi
2008 mali krizinin en önemli nedeni, uzun yıllardır teorik olarak kurulan makro
ekonomik dengelerin pratik olarak kurulamamış olmasıdır. Yani ekonomide
üretilen ‘toplam gelirle toplam harcamalar’ın eşitlenememesidir.
Bunun sonucunda dünya reel üretiminin 3,2 katı kadar bir finans kapitalin banka
stoklarında toplanmış olduğu, pek çok etkili kişi ve kurumlarca basında
paylaşılmaktadır.
Kooperatif bankaları 2008 krizinden kendilerini başarıyla korumuşlar ve hatta güçlenerek
çıkmışlardır. Birleşmiş Milletler Örgütü bu gerçeği gözlemleyerek 2012 yılını Uluslararası Kooperatifler Yılı (UKY)
ilan etmiştir. Uluslararası Kooperatifler Birliği (ICA)’de “ekonomik teoride kooperatiflerin yerini
belirlemek” için Ekim 2012’de Québec-Kanada da “Kooperatiflerin İnanılmaz Gücü” konulu bir “Uluslararası Kooperatifler Zirvesi” düzenlemiştir.
Özetle : geleneksel ekonomi şirketleri üretim salt “kar” amacı ile
planladıklarından, ekonomide sürekli bir “harcanamayan gelir artığı” kalmasına
sebep olmaktadır. Bu olgu uzun dönem içinde banka stoklarında toplanmaktadır.
Böylece makro ekonomik dengenin temel koşulu gerçekleşememekte ve ekonomi
sürekli bunalımlara sürüklenerek işsizlikte artmaktadır. Kooperatif işletmeler
ise üretimi “kara göre” değil, “ihtiyaca göre” planladıklarından
işletmelerde “harcanamayan bir gelir
artığı” bırakmayacak ve makro-ekonomik dengenin temel koşulunu oluşturacağı
ve işsizliğinde azalacağı varsayımı
kuramsal olarak ağırlık kazanmaktadır.
Kooperatifçi selamlarımla…
Dr. Ayhan ÇIKIN
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder