KOOP/YORUM
Dr. Ayhan ÇIKIN
KOOPERATİFİN
TANIMI VE ÇALIŞMA KURALLARI
A.
Kooperatifin Tanımı
“Bir
kooperatif, mülkiyeti kolektif olan ve yönetimi demokratik olarak
gerçekleştirilen bir girişim aracılığı ile ortak ekonomik, sosyal ve kültürel
ihtiyaçları ve özlemleri tatmin etmek için gönüllü olarak bir araya gelmiş
insanların özerk birliğidir”
(Alliance coopérativeinternational, 1995).
B. Kooperatifin Çalışma
Kuralları
Kooperatifler, eşitlik, dayanışma, dürüstlük, doğruluk,
saydamlık, özgecilik, toplumsal sorumluluk ve kurucularının düşüncelerine yanıt
veren belirli ilkelere veya kurallara göre çalışırlar. Uluslararası
Kooperatifler Birliği (ICA) bu kuralları
7 başlık altında topladı. Bunlar aşağıda özetlenmiştir :
1. Gönüllü ve herkese açık ortaklık
Kooperatifler, cinsel, sosyal, ırksal, siyasal ve
dinsel ayrımcılık olmaksızın , hizmetlerinden yararlanabilecek ve ortaklığın
sorumluluklarını kabule razı olan herkese açık gönüllü kuruluşlardır . Bu ilke "serbest
giriş" yada "açık kapı" ilkesi olarak da
adlandırılır. Burada serbest giriş terimi, kooperatifin her isteyene değil,
statüde belirlenmiş koşullara sahip herkese açık olduğunu ifade etmektedir.
Serbest giriş kooperatiflerin en önemli özelliklerinden biri olarak kabul
edilmektedir. Nitekim ona kendine has karakterini veren ve onu hem devlet
kurumlarından hem de ticaret şirketlerinden ayıran bu özelliktir. Açıklık
ilkesinin üç yönü vardır: kooperatife katılımın gönüllü olma niteliği; kooperatifin
açık niteliğinin sürekli olarak korunması; dini ve politik tarafsızlık.
2. Ortaklar tarafından gerçekleştirilen demokratik
denetim
Ortaklar, kooperatiflerinin sermayesine adil bir
şekilde katkıda bulunur ve bunu demokratik olarak yönetirler. Bu sermayenin en
azından bir kısmı genellikle
kooperatifin ortak mülkiyetindedir. Kooperatif, ortaklarının denetimi
altında onların yararına çalışan bir kuruluştur. Kooperatifler demokratik bir
yönetime sahiptir. Bu ilke genellikle "bir insan-bir oy"
deyimi ile özetlenmiştir. Tüm ortakların eşitliğine dayalı, kendi kendini
yönetme anlamına gelir. Karar almada, öteki tür işletmelerin tersine, yatırılan
sermaye değil, kişisel katılım etkili olur. Ortak sayısı çok fazla veya geniş
bir coğrafyaya dağılmış kooperatiflerde, genel kurul temsilciler aracılığı ile
oluşturulabilir.
3. Ortakların ekonomik katılımı
Ortaklar, kooperatiflerinin sermayesine adil bir
şekilde katkıda bulunur ve bunu demokratik olarak yönetirler. Bu sermayenin en
azından bir kısmı genellikle
kooperatifin ortak mülkiyetindedir. Ortaklar gelir fazlasının “bir kısmını bölüşülemez kaynaklar” kooperatiflerinin gelişmesine ayırırlar; bir
kısmını da yine genel kurul kararı ile kendi ortak ihtiyaçları için fonlar
(eğitim, sağlık,vb..) yaratırlar; bir kısmını da kooperatifle yaptıkları ticari
işlem üzerinden bölüşürler(risturn).
Kooperatiflerde kârın bu şekilde dağıtımı, sermayeye
sosyal bir öz kazandırmaktadır. Zira bu ilke “Fazlaların kooperatifle yapılan
işlem oranında ortaklara dağıtımı ilkesi", sermayenin kârlılık arama
olgusunu ortadan kaldırmaktadır. Böylece sermayeye sosyal bir görünüm
kazandırılır. Genellikle ortaklar tarafından getirilen sermayeye, bu nedenle "sosyal
sermaye" denir.
4.
Özerklik ve bağımsızlık
Kooperatifler özerk, kendi kendine yeten ve
ortaklarınca yönetilen kuruluşlardır. Kooperatifler, hükümetler dahil olmak
üzere diğer kuruluşlarla bir anlaşmaya girmeleri ya da dış kaynaklar yoluyla
sermayelerini artırmaları durumunda, bunu kooperatiflerin özerkliğini sürdürecek
ve ortakların demokratik yönetimini koruyacak şekilde gerçekleştirirler.
5. Eğitim, öğrenim ve bilgilendirme
Kooperatifler , ortakların, seçilmiş temsilcilerine, yöneticilerine ve
çalışanlarına kooperatiflerinin gelişimine etkin bir şekilde katkıda bulunabilmeleri için eğitim ve
öğretim imkanı sağlar. Kooperatifler genel kamuoyunu - özellikle de gençleri ve kamuoyunu oluşturanları - kooperatifçiliğin şekli ve yararları
konusunda bilgilendirirler.Pek çok kooperatifçi düşünür "kooperatifçiliğin
eğitimsel çalışmaya dayanan ekonomik bir hareket" olduğu görüşünü
benimserler.
6. Kooperatifler arasında işbirliği
Kooperatifler, yerel, ulusal, bölgesel ve
uluslararası oluşumlarla birlikte çalışarak ortaklarına daha etkin bir şekilde hizmet
eder ve kooperatifçilik hareketini güçlendirir.
7. Topluma karşı sorumlu olma
Kooperatifler , ortaklarınca onaylanan politikalar
aracılığıyla toplumların sürdürülebilir
kalkınması için çalışırlar. Çevreye bağlı sorunların ortaya çıkmasıyla
kooperatifler, kendi tarzını, toplumun sürdürülebilir kalkınmasına katkıda
bulunmak zorundadırlar.
Kooperatifçi selamlarımla…
Dr. Ayhan ÇIKIN
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder