KOOP/YORUM
Dr. Ayhan ÇIKIN
BİR KOOPERATİF NEDİR ?
Bir Kooperatifin Doğası
Kooperatif, ortak ihtiyaçlarının (mal ve hizmet tedariki,
kendi ürün ve hizmetlerini pazarlama, istihdam yaratma, vb..) tatminini araştıran gerçek veya tüzel
kişilerin bir birlik/dernek yoluyla sahip oldukları bir işletmedir.
Kooperatif, ekonomik sorunları çözüm üretirken bir
“işletme”, bu sorunları çözüm sürecinde insanlararası bir yardımlaşma sağlarken
bir ”dernek/birlik” niteliğindedir. Yani hem soyal yönü, hem de ekonomik yönü
olan özgün bir sosyo-ekonomik kuruluştur.
Kooperatif, bir veya birden fazla ekonomik etkinliğe sahip
işletmeleri/insanları bir araya toplar :
-
Kooperatif işletmeden mal ve hizmet satın alan tüketicileri (gıda tedariki,
konut, sağlık ve çocuk bakımı kooperatifleri örneği);
-
Kendi
ürettikleri mal ve hizmetleri işleme ve
pazarlama için işbirliği yapan üreticileri
çiftçiler , esnaf ve sanatkar , vb bağımsız girişimciler işleme ve pazarlama kooperatifleri);
-
Kendi mesleki faaliyetlerine gerekli mal ve
hizmetleri satın almak için
kooperatif yapan işletmeleri ve iş yapan üreticileri ( çiftçiler , esnaf ve
sanatkar gibi bağımsız girişimcilerin kurduğu tedarik kooperatifleri );
-
Kendi
istihdamını korumak ve kendi çalışma koşullarını iyileştirmek
isteyen çalışanların kooperatifleri (
işçi üretim kooperatifleri örneği).
-
Yine bağımsız girişimcilerin tasarruflarını değerlendiren ve finans
ihtiyacını karşılayan bankacılık
kooperatifleri.
Kooperatif işletme, “bir
kişi, bir oy” ilkesi temeli üzerinde demokratik şekilde iki konumlu olarak çalışır : tüm üyelerden oluşan genel
kurul ve genel kurulca seçilmiş
üyelerden oluşan yönetim kurulu. Geniş alana yayılmış veya çok sayıda ortak
sahibi olan kooperatifler için “delege sistemi”
yapılandırılması gerekebilir.
Bir kooperatifin kuruluş sermayesi, genellikle kooperatifin
kuruluş sırasında belirlenen sermaye
miktarının paylar şeklinde ortakları tarafından alınarak oluşur. Bu paylara
“sosyal pay” adı verilebilir. Her üyenin sorumluluğu sahip olduğu pay veya
bunun katları olabilir. Bazı kooperatiflerde bu sorumluluk sınırsız da
olabilir. O nedenle kooperatiflerin adlarının başında “Sınırlı/Sınırsız Sorumlu
…….. Kooperatifi” yazar.
Kooperatifin hukuki yapısı
Bir kooperatif aşağıdaki unsurlara göre kurulmuş olabilir: Örgütlenme
ve çalışma tarzını çerçeveleyen bir kooperatif
Kanunu (Türkiye’de 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu); veya özel durumlarda özel nitelikli kanunlar (4572
sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri Hakkında Kanun; 1581 sayılı
Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu; 5200 sayılı Tarımsal Üretici
Birlikleri Kanunu, vb..) .
Bir kooperatifin misyonu
Bir kooperatif, hem ekonomik ve hem de toplumsal bir misyona
sahiptir. Örneğin kooperatiflerin bu misyonu
son onlu yıllarda daha belirgin bir şekilde ortaya çıkmıştır : yerel kaynaklarla üretilmiş mal ve
hizmetlerin küreselleşen piyasalara girebilmesi , yerel kaynakların, özellikle
işgücünün istihdamı yoluyla yerel ekonomilerin ve toplumun gelişmesinde
kooperatifler önemli roller
üstlenmektedir. Kooperatif türlerine
göre bunları şöylece özetlemek mümkündür :
-
Bir tüketim kooperatifinin misyonu :
üyelerine satmış olduğu mal ve hizmetler için en uygun fiyatla en iyi kaliteyi sunarak
ortaklarının ihtiyaçlarını tatmin etmek : gıda malları, konut, çocuk
bakımı, vb…
-
Bir
üretici kooperatifinin misyonu : üyeler adına pazarlanmış veya üyeleri adına piyasalardan tedarik
edilmiş mal ve hizmetler için en iyi fiyat ve kaliteyi buluşturarak
ortaklarının ihtiyaçlarını tatmin etmesi :
özellikle tarım kesiminde ürünleri toplayıp işleyerek pazarlayan
kooperatifler veya gübre, ilaç, hayvan
yemi, vb.. girdileri ortakları adına temin eden kooperatifler.
-
Bir işçi
(emek) kooperatifinin misyonu : Bu
kooperatifin temel misyonu üyelerine çalışma koşulları (ücretler, iş kalitesi,
vb..) sunarak onların bu yöndeki ihtiyaçlarını gidermektir . Bu kooperatifleri
gelişmiş ülkelerin hemen hemen her sektöründe görmek mümkündür; ancak daha çok
temel işlemlerin bileşiminde bilgi ve insan gücünün bulunduğu sektörlerde yoğunlaşmışlardır. Son onlu yıllarda, işçi (emek) kooperatiflerinin
bir çeşidi , kendi işgücünü istihdam eden
sermaye katılımlı çalışma grubu (şirketi) şeklinde ortaya
çıkmaktadırlar. En tipik örnekleri, İspanya’da Mondragon, Fransa’da SCOP[1]lardır.Türkiye’de
Huğlu Av Tüfekleri Kooperatifi 3 500
kişinin doğrudan 10 000 kişinin de dolaylı olarak geçimine katkıda bulunmaktadır.
Kooperatifler, giderek ekonominin
tüm kesimlerinde yer alarak ekonomiyi ve rakabeti çeşitlendirmektedirler.
Kooperatifçi selamlarımla…
Dr. Ayhan ÇIKIN
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder