KOOP/YORUM
Dr. Ayhan ÇIKIN
DÜNYADA KOOPERATİFLER
KÜRESEL DÜZEYDE
Genellikle gelişmiş ülkelerde kooperatifçilik hareketi de
gelişmiştir. Özellikle AB ülkelerinde kooperatif sektör ekonominin önemli bir
sektörü olarak kabul edilmekte, özellikle tarım politikalarının uygulanması
kooperatifler üzerinden hayata geçirilmektedir. Örneğin AB-2020 strateji
belgesinde Avrupa ülkelerinin 10 yıl içinde nasıl büyüyeceği konusunda
kooperatiflere önemli sorumluluklar verilmektedir : istihdamın artırılmasında,
AR-GE/yeniliklerin geliştirilmesinde, iklim değişikliği/ enerji sorunlarının
çözümünde, eğitiminin iyileştirilmesinde ve yoksulluğun/ dışlanmışlığın
geriletilmesinde kooperatiflere önemli roller verilmektedir.
Dünyada, ekonomilerinde kooperatif işletmelerin yer
aldığı 96 ülkede, kooperatif üye sayısı
1(bir) miyara ulaşmıştır. Çok uluslu şirketlerden % 20 daha fazla istihdam
yaratan kooperatiflerin istihdam ettiği insan sayısı 100 milyonu aşmıştır.
Dünyadaki en büyük 300 kooperatifin yıllık iş hacmi 1,6 trilyon ABD doları
civarında olup dünyanın 9. büyük ekonomisine(İspanya) eşdeğer bir iş hacmine sahiptirler. Bu kooperatiflerin % 99’u
ekonominin 7 ana sektöründe yoğunlaşmışlardır. Bunlar : Tarım-gıda/ormancılık
(% 29), Finans kurumları ( % 26), Tüketim/ perakende satış (% 22), Sigorta (%
17), Emek/Sanayi Kooperatifleri (% 2), sağlık kooperatifleri (% 2), kamu
hizmetleri (% 1) ve diğerleri (% 1).
Kooperatif üyeleri , dünya nüfusunun % 13,8 düzeyini temsil
ederken, sermaye şirketlerine doğrudan veya dolaylı ortak sayısı ise dünya
nüfusunun % 5’i düzeyinde temsil edilmektedirler. Sermaye şirketlerine doğrudan
üye olanların sayısı ise, kooperatif üyelerinin 1/3’ü kadardır.
Kooperatif üye sayısının ülke nüfuslarına oranı bakımından
ilginç ülkeler bulunmaktadır. Kooperatife katılım oranı olarak bilinen ve
ülkelere göre kooperatifçiliğin gelişme düzeyi göstergesi kabul edilen bu oran
bazı ülkelerde şöyledir: İrlanda % 70, Finlandiya %60, Avusturya % 58 ve
Singapur %50. Türkiye’de bu oran % 10 civarındadır.
Dünyadaki kooperatif finans kurumlarının toplam aktif
miktarı 25 trilyon Dolar civarındadır. Kooperatif bankalar, dünyadaki banka şubelerinin %
23’ünü temsil etmekte, 870 milyon üye/müşteriye bankacılık hizmeti sunmakta ve
küresel düzeyde 2. bankacılık ağına sahip bulunmaktadırlar. Ticari banka şubelerinin
%26’sı kırsal bölgelerde iken kooperatif bankaların şubelerinin % 45’i kırsal
alanlardadır.
AVRUPA’DA
Avrupa’da 37 ülkede (Türkiye dahil) 160 bin
kooperatifin 123 milyon üyesi
bulunmaktadır. Bu kooperatifler 5,4 milyon insana iş sağlamaktadırlar
(2010). Kooperatif sayısı bakımından ilk
üç ülke İtalya (41 552), İspanya (24 276) fe Fransa (21 000)’dır.
Fransa, 23 milyondan fazla üyesi ile Avrupa’nın lider
figürünü oluşturmaktadır. Onu Almanya (20,5 milyon) ve İtalya (13,1 milyon)
izlemektedir. Bu üç ülke, ayni zamanda,
kooperatif sektöründe yarattıkları istihdam bakımından da farklılık
göstermektedirler. İtalya’da bir
milyondan fazla, Fransa’da bir milyona yakın ve Almanya’da 830 bin civarında
insan kooperatifler tarafından istihdam edilmektedirler. Avrupa’daki ortakların
ve kooperatif çalışanların yarısından fazlası
Fransa, Almanya ve İtalya’da bulunmaktadır.
Kooperatiflerin amiral gemisi sektörleri endüstriyel
hizmetler (% 41) ve tarım (% 33)’dır. Kooperatif
faaliyetlerinin doğası gereği, üyelerinin daha çok olduğu sektörler bankacılık
(% 54) ve tüketim (% 25) sektörleridir. Çalışan işçiler, daha çok sanayi ve hizmet sektörlerindedir,
onları tarım ve bankacılık sektörleri izlemektedir.
ICA-Avrupa Bölümü’nün 2012’de yayınladığı Avrupa 2020 stratejisine dayanan politik programında,
politika yapıcıları ile bir diyalog platformu
oluşturmak amacıyla kooperatif çözümler sunmaktadır. “Avrupa
için kooperatifler : birlikte ileriye gitmek” başlıklı bu
belge, kooperatif modelin özellikleri yanında Avrupa’da kooperatiflerin
sosyo-ekonomik ağırlıklarını ve sürdürülebilir bir ekonomiye katkılarını açıklık getirmektedir.
TÜRKİYE’DE
2010 itibariyle
Türkiye’de 84 binden fazla birim
kooperatiflerde 8,1 milyon kişi üye bulunmaktadır. Bu kooperatiflerin 13 400’ü (% 15,9 ) tarımsal amaçlı kooperatiftir.
Tarımsal kooperatiflerde 4,5 milyon
kooperatifçi üye (Toplam üyelerin % 55,6’sı) bulunmaktadır. Türkiye’de kooperatifleri ekonomi içinde
tümüyle değerlendirebilecek istatistikler yeterli değildir. Bununla birlikte
bazı rakamlarla kooperatiflerimizin ekonomideki durumlarını vurgulamakta yarar
var. Örneğin 17 birlik içinde toplanmış bulunan tarım satış kooperatiflerinin
yıllık cirosu 2 milyar TL civarındadır. 10 000 civarında üyeye sahip
Eczacılar Kooperatifleri Birliğinin
yıllık cirosu 3,8 milyar TL civarındadır. Fortune Dergisi’nin 2011 yılı
için yayınladığı en büyük 500 şirket
arasında 5 kooperatif ve/veya kooperatif
birliği bulunmaktadır. Türkiye’de kooperatif sektörün istihdam ettiği insan
sayısı 120 bin civarında olduğu tahmin edilmektedir (TMKB).
Kooperatifçi selamlarımla…
Dr. Ayhan ÇIKIN
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder