Kooperatifçilik konusundaki sıkıntıları
değerlendirmek için, ACI'nın 1978 Eylül toplantısında Kanadalı Alex
Laidlaw'ı görevlendirildi. Laidlaw, 1980-2000 yıllarını kapsayan
kooperatif perspektiflerini ortaya koyan bir rapor hazırlayarak, ACI'nın
1980 Moskovatoplantısında sundu : her şeyden önce,
kooperatif organizasyonun geleceğini belirleyen araştırmaların
yetersizliğinibelirten Laidlaw, kooperatifçiliğin uluslar
arası sorunların, eğitimin rolünü, yönetimlerinde teknokratların büyüyen
yerini, onun ulusal politikalar içinde yalnızlaştırılmasını, "kooperatif
ruhu" kemiren başlıca davranışları, vb..
belirleyerek, kooperatif hareketin sağlıklı bir resmini yeniden çizmeğe
çalışmıştır. (Laidlaw'ın bu çalışması Türkçeye çevrilerek Yol-Koop
tarafından 1981'de yayınlanıştır[1]).
Laidlaw, kooperatif hareketin geleceğini
belirleyecek dört önemli noktayı işaret eder :
·
Aç
olanları beslemek için kooperatifler;
·
Artan
sayıdaki işçi üretim kooperatifleri;
·
Savurganlığa karşı bir
toplum için tüketim kooperatifleri;
·
Kentlerde
kooperatif köyler (Laidlaw, 1980, p. 54-61).
Laidlaw'a göre kooperatifler, tarihi süreci
içinde üç önemli bunalım evresinden
geçmişlerdir: inandırıcılık, güven ve ideolojik bunalımları.
1980 ve 1990 yılları arasında
kooperatif hareket için derin değişim işretlerini taşıyan yıllar olmuştur.
Avrupa'da çok yaygın olan tüketim kooperatifleri modeli , bazı ülkelerde
ağlarını tam olarak kaybettiğinden, kenara çekilmiştir. Ayni zamanda, Asya'da
kooperatifler, tarım-gıda, finansal hizmetler ve su ürünleri avcılığı
sektörlerinde anlamlı bir varlık şeklinde ortaya çıkmışlardır. Esnek bir
örgütsel yapı yaklaşımı ve kendi toplumu içinde yükümlülük alması ile
kooperatif gelişmenin yeni bir vizyonu ortaya çıkmaktadır .
Filipinlerdeki çok amaçlı kooperatifler
bunun tipik örneğidir. Latin Amerika'da gözlenen yeni kooperatif hareketi,
güçlü yerel bir dinamik üzerine dayanmaktadır. Gelişmiş ülkelerde, pek çok
piyasadan devletin yavaş yavaş çekilişi ile boşalan alanlara
kooperatiflerin doldurması için mevzuat değişiklikleri yapılmakta ve bu
ülkelerde yeni nesil kooperatifler ortaya çıkmaktadırlar. Eski
nesil kooperatifler ise
yeni rekabet koşullarına kendilerini adapte etmek için yeniden
yapılanmaktadırlar : üyeleri ile bağlantıları ciddi bir şekilde sarsılmış,
kapitalizasyonun geleneksel kuralları sorun olarak önlerine konulmuştur : kooperatif
kimlik oldukça hırpalanmıştır ; kooperatif hareket, yeni bir ideolojik bunalım
sürecine girmiştir.
1980'li yılların ortalarında ACI, otuz
yıla yakın deneyimi yeniden gözden geçirme ihtiyacını duymuştur : kooperatif
eylemin kurallarını ve ilkelerini güncelleştirmek. Uzun dönem kooperatif hareketi
içinde kooperatif ilkelerinin yeniden formüle edilmesi için, 1988'de Lars
Marcus'e görev verildi. Süreç, iki zaman dilimi
içinde tamamlandı :
- 1988-1992 arasında İsveçli Sven
Ake Böök'ün başkanlığındaki çalışma
grubu,kooperatifçiliğin temel değerleri üzerinde bir düşünce sürecini
yönetti; rapor,ACI'nın 1992'dekiTokyo
kongresinde tartışıldı
(Ake Böök, 1992).
- 1992-1995 yılları arasında Kanadalı
Ian MacPherson'un başkanlığındaki bir grup, Tokyo
tartışmalarını da dikkate alarak, 1995'de ACI'nın 100.yıl Manchester
kongresinde kabul edilen kooperatif kimliği bildirgesini hazırladı. "Son
yüzyılda kooperatif hareketin durumunu ve ihtiyaçlarını anlamayı gayret
eden", bu
deklarasyon, bir kooperatif tanımını ve uluslararası kooperatif hareketin
ilkelerini ortaya koymaktadır.
Kooperatifçi selamlarımla
Dr. Ayhan ÇIKIN
[1] Dr. A.F. Laidlaw, 2000 Yılında
Kooperatifler, Çev.Haluk Uzel, Yol-Koop Yayınları, No.7, Ankara, 1981).
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder